Shloka 61
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो दत्त्वा नावबुध्यते । भारत! यह देख फल-मूल, पवित्री (कुश), पुष्प और ओषधियाँ--ये सहस्रों पदार्थ यह कहकर बारंबार रोने लगे कि “यह खोटी बुद्धिवाला क्षुद्र देवल निश्चय ही फिर हमारा उच्छेद करेगा। तभी तो यह सम्पूर्ण भूतोंकी अभयदान देकर भी अब अपनी प्रतिज्ञाको स्मरण नहीं करता है” ।। ५९-६० $ || ततो भूयो व्यगणयत् स्वबुद्धया मुनिसत्तम:
abhayaṁ sarvabhūtebhyo yo dattvā nāvabudhyate | bhārata! phala-mūla-kuśa-puṣpa-oṣadhayaḥ—ime sahasraśaḥ padārthāḥ—iti punar-punar vilapya ruroduḥ: “eṣa khalu khotibuddhiḥ kṣudro devalaḥ punar asmākam ucchhedaṁ kariṣyati; tasmād eṣa sarvabhūtebhyo ’bhayadānaṁ dattvāpi idānīṁ svapratijñāṁ na smarati” ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «ឱ ភារតៈ អ្នកណាដែលបានប្រទានអភ័យដល់សត្វទាំងអស់ តែបែរជាមិនយល់ឬមិនចងចាំពាក្យសច្ចៈរបស់ខ្លួន—ដោយហេតុនោះ ផ្លែឈើ និងឫស ស្មៅកុសៈដ៏បរិសុទ្ធ ផ្កា និងឱសថ—វត្ថុធម្មជាតិរាប់មិនអស់—បានយំម្តងហើយម្តងទៀត ដោយសោកស្តាយថា៖ ‘ដេវលៈតូចតាចនេះ មានបញ្ញាខុសឆ្គង ប្រាកដជានឹងបំផ្លាញយើងម្តងទៀត។ ដូច្នេះហើយ ទោះបានប្រទានអភ័យដល់សត្វទាំងអស់ ក៏ឥឡូវគាត់មិនរំលឹកសច្ចៈរបស់ខ្លួនឡើយ’»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A vow of protection (abhaya) is ethically binding: granting fearlessness to all beings must be matched by steadfast remembrance and consistent conduct. Forgetting or violating such a pledge is portrayed as a moral failure that endangers the vulnerable.
Natural entities—fruits, roots, kuśa-grass, flowers, and herbs—are personified as lamenting. They fear that Devala, described as petty and misguided, will again destroy them, because despite having granted universal fearlessness, he no longer remembers his own vow.