Shloka 59
Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
महता शड्खनादेन रथनेमिस्वनेन च । ऊर्ध्व॑ धुन्वन् महारेणुं कम्पयंश्वापि मेदिनीम्
mahātā śaṅkhanādena rathanemisvanena ca | ūrdhvaṃ dhunvan mahāreṇuṃ kampayaṃś cāpi medinīm ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយសម្លេងផ្លុំស័ង្ខដ៏ខ្លាំង និងសូរស័ព្ទកង់រទេះក្រឡុកក្រហឹម ពួកគេបានមកដល់ទីនោះ បក់ធូលីជាអ័ព្ទធំឲ្យហោះឡើងខ្ពស់ ហើយធ្វើឲ្យផែនដីញ័ររន្ធត់។ ពេលឮសំឡេងកងទ័ពរបស់យុធិષ્ઠិរ ក្រឹតវರ್ಮា ក្រឹបាចារ្យ និងអស្វត្ថាមា—មហារថីទាំងបី—បាននិយាយទៅកាន់ព្រះបាទទុរយោធន ដូច្នេះ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war amplifies collective emotion—noise, dust, and trembling earth become symbols of escalating conflict. Ethically, it frames the battlefield as a space where leaders must respond to overwhelming momentum with discernment, since martial spectacle can cloud judgment and intensify destructive resolve.
Sañjaya describes the arrival and advance marked by conch-blasts and chariot-wheel thunder, raising dust and shaking the ground. Hearing the tumult from Yudhiṣṭhira’s forces, Kṛtavarmā, Kṛpācārya, and Aśvatthāmā prepare to speak to Duryodhana, setting up counsel or a tactical response.