Shloka 163
Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)
समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों, जूओं तरकसों, पताकाओं, ध्वजों, रथों, हरसों, अनुकर्षों, त्रिवेणु नामक काष्ठों, धुरों, रस्सियों, चाबुकों, कुण्डल और पगड़ी धारण करनेवाले मस्तकों, भुजाओं, कंधों, छत्रों, व्यजनों और मुकुटोंके ढेर-के-ढेर दिखायी देने लगे
saṃdadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata | bhārata mahābhāga arjunasya rathasya mārgeṣu pṛthivyāṃ patantīnāṃ rathacakrāṇāṃ yūnām iṣudhīnām patākānāṃ dhvajānāṃ rathānāṃ harasānām anukarṣāṇāṃ triveṇunāmaka-kāṣṭhānāṃ dhurāṇāṃ rajjūnāṃ prahārakāṇāṃ kuṇḍalavatāṃ śirobhir uṣṇīṣadhāriṇāṃ mastakaiḥ bāhubhiḥ skandhaiḥ chatraiḥ vyajanaiḥ mukuṭaiś ca śataśo dhairyaṃ dṛśyante sma
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ភារតៈ ឱ មហាភាគ! តាមដានផ្លូវរទេះរបស់បារថៈ មានគំនរលើគំនរនៅលើដី នៃអ្វីៗដែលធ្លាក់រាយប៉ាយក្នុងការបាក់បែក៖ កង់រទេះ យូក (ឈើចងសេះ) ត្រកស (កាបូបព្រួញ) បដា និងទង់ជ័យ រទេះបាក់បែក អាវុធ និងខ្សែអូស ឈើភ្ជាប់ដែលហៅថា ត្រីវេណុ អ័ក្ស ខ្សែ និងចាបុក ហើយសូម្បីតែក្បាលកាត់ដែលពាក់ក្រវិល និងកន្សែងក្បាល ដៃ និងស្មា ព្រមទាំងឆ័ត្រ កង្ហារ និងមកុដ។ ទិដ្ឋភាពនោះបង្ហាញអំណាចលើសលប់នៃការរុញទៅមុខរបស់អរជុន និងតម្លៃដ៏សាហាវនៃកំហឹងសង្គ្រាម។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark reality of war: even royal splendor—crowns, parasols, banners—becomes scattered debris, highlighting impermanence and the heavy human cost that accompanies martial success.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the aftermath along Arjuna’s chariot path: broken chariot parts and fallen weapons mixed with severed, ornamented body parts and royal emblems, indicating Arjuna’s devastating advance through the enemy ranks.