Shloka 50
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
तं जना बहु मन्यन्ते ये च शास्त्रविशारदा: । “यदि छलसे काम लूँ तो अवश्य मेरे अभीष्ट मनोरथकी सिद्धि हो सकती है। शत्रुओंका महान् संहार भी तभी सम्भव होगा। जहाँ सिद्धि मिलनेमें संदेह हो
taṁ janā bahu manyante ye ca śāstraviśāradāḥ | yadi chalase kāma lūṁ to avaśya mama abhīṣṭa-manorathasya siddhiḥ śakyā | śatrūṇāṁ mahān saṁhāro 'pi tadaiva sambhavaḥ | yatra siddhi-lābhe saṁśayaḥ syāt, tasyāpekṣayā tad-upāyasyāvalambanaṁ śreyaḥ yatra saṁśayāya sthānaṁ na syāt | sādhāraṇā janāḥ śāstrajñāś ca tam eva adhikaṁ ādaraṁ kurvanti || yac cāpy atra bhaved vācyaṁ garhitaṁ lokaninditam
សញ្ចយៈបាននិយាយថា៖ «មនុស្សជាច្រើន រួមទាំងអ្នកជំនាញក្នុងសាស្ត្រ (śāstra) ក៏យល់ដូច្នេះថា៖ ‘បើខ្ញុំប្រើល្បិចបោកបញ្ឆោតដើម្បីសម្រេចបំណង នោះគោលបំណងដែលខ្ញុំប្រាថ្នា នឹងសម្រេចបានដោយប្រាកដ។ តែដោយវិធីនោះទើបអាចបង្កការសម្លាប់សត្រូវយ៉ាងធំបាន។ នៅពេលមានសង្ស័យថានឹងបានជោគជ័យ យកវិធីដែលគ្មានកន្លែងឲ្យសង្ស័យ គឺល្អជាង។ មនុស្សធម្មតា និងអ្នកប្រាជ្ញក្នុងសាស្ត្រទាំងឡាយ ក៏គោរពផ្លូវនោះច្រើនជាងដែរ।’ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងរឿងនេះ អ្វីៗណាដែលអាចនិយាយបានថា គួរឲ្យទោស និងត្រូវលោកនិន្ទា…»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a tension between pragmatic success and moral legitimacy: many—both common people and learned authorities—may endorse a sure means to victory (even deception), yet such speech or conduct can still be blameworthy and socially condemned. It frames the ethical problem of choosing effective strategy versus righteous conduct.
Sañjaya reports a line of reasoning that justifies adopting deception as a reliable strategy to achieve one’s objective and destroy enemies, emphasizing certainty of success. The verse then pivots toward the counterpoint—acknowledging that what is said or done here may be censured and condemned—setting up the moral scrutiny surrounding the actions in the Sauptika episode.