Shloka 16
सभा-पर्व, अध्याय 56: विदुरस्य द्यूत-निन्दा
Vidura’s Censure of Dicing and Warning to the Kurus
Devanagari script
दृष्ट होतद् विदुरेणैव सर्व विपक्षिता बुद्धिविद्यानुगेन । तदेवैतदवशस्याभ्युपैति महदू भयं क्षत्रियजीवधाति,बुद्धि और विद्याका अनुसरण करनेवाले विद्वान् विदुरने यह सब परिणाम पहलेसे ही देख लिया था। क्षत्रियोंके लिये विनाशकारी वही यह महान् भय मुझ विवशके सामने आ रहा है
Transliteration
Dhṛtarāṣṭra uvāca — dṛṣṭaṃ hy etad vidureṇaiva sarvaṃ vipakṣitaṃ buddhividyānugena | tad evaitad avaśasyābhyupaiti mahad bhayaṃ kṣatriyajīvaghāti ||
Translation
ធ្រិតរាស្ត្រៈបាននិយាយថា៖ «វិទុរ—អ្នកប្រាជ្ញ ដែលដឹកនាំដោយបញ្ញា និងវិជ្ជា—បានឃើញទាំងអស់នេះជាមុន ហើយបានវាស់វែងផលវិបាករួចហើយ។ ឥឡូវនេះ ភ័យធំមហិមា ដែលបំផ្លាញជីវិតក្សត្រិយៈ កំពុងរុញចូលមកលើខ្ញុំ ដែលគ្មានអំណាចទប់ទល់»។
Word by Word
दृष्टम्seen/foreseen
दृष्टम्:
Karma
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
होतत्happening/that which would occur
होतत्:
Karma
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भवत्/होतत् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक; वैदिक/आर्ष रूप)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular, शतृ (present active participle; irregular form)
विदुरेणby Vidura
विदुरेण:
Karana
TypeNoun
Rootविदुर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सर्वम्all (this)
सर्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
विपक्षितम्considered/pondered (in all aspects)
विपक्षितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि + पक्ष (धातु/प्रातिपदिक) → विपक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular, क्त (PPP)
बुद्धि-विद्या-अनुगेनby (one) following intellect and learning
बुद्धि-विद्या-अनुगेन:
Karana
TypeAdjective
Rootबुद्धि + विद्या + अनुग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
एवindeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अवशस्यof (me/the) helpless one
अवशस्य:
TypeAdjective
Rootअवश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
अभ्युपैतिapproaches/comes upon
अभ्युपैति:
TypeVerb
Rootअभि + उप + इ (धातु)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
महत्great
महत्:
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
उindeed/and (emphatic particle)
उ:
TypeIndeclinable
Rootउ
भयम्fear/terror
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
क्षत्रिय-जीव-धातिdestroys the life of the kshatriyas / is life-destroying for kshatriyas
क्षत्रिय-जीव-धाति:
TypeVerb
Rootक्षत्रिय + जीव + धा (धातु) → धाति (तिङन्त)
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Characters & Entities
D
DhṛtarāṣṭraV
ViduraK
KṣatriyasVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes