Shloka 65
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
अप्रमत्त: स्थितो नित्यं प्रजा: पाहि विशाम्पते । पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजा:
apramattaḥ sthito nityaṁ prajāḥ pāhi viśāmpate | parjanyam iva bhūtāni mahādrumam iva dvijāḥ, anyonyaṁ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhān prati |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! សូមព្រះองค์ឈរជាប់ក្នុងសេចក្តីប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច ហើយថែរក្សាប្រជារាស្ត្រ។ ដូចសត្វលោកពឹងផ្អែកលើពពកភ្លៀង ដូចបក្សីពឹងផ្អែកលើដើមឈើធំ និងដូចទេវតាទាំងឡាយពឹងផ្អែកលើឥន្ទ្រ ជាគ្រឹះរបស់ពួកគេ—ដូច្នេះដែរ សាច់ញាតិ និងអ្នកពឹងផ្អែកទាំងអស់ ពឹងលើព្រះองค์សម្រាប់ជីវភាព និងសុវត្ថិភាព»។ ក្រោយពេលព្រះក្រឹષ્ણ និងយុធិષ્ઠិរ បានពិភាក្សាគ្នាដូចនេះហើយ ពួកគេបានសុំអនុញ្ញាតពីគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយចេញទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួនៗ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches rājadharma: a ruler must remain constantly vigilant and steadfast, protecting the people. The king is portrayed as a life-supporting refuge—like rain for creatures and a great tree for birds—so negligence in governance harms the dependent community.
Vaiśampāyana narrates a concluding exchange of counsel: Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira speak about the king’s duty to protect and sustain dependents; then they respectfully take mutual leave and depart to their own residences.