Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

प्रसीद दुर्योधन शाम्य पाण्डवै- रल॑ विरोधेन धिगस्तु विग्रहम्‌ । हतो गुरुब्रह्मसमो महास्त्रवित्‌ तथैव भीष्मप्रमुखा महारथा:,तदनन्तर द्रोणकुमार अश्वत्थामाने दुर्योधनका हाथ अपने हाथसे दबाकर उसे सान्त्वना देते हुए कहा--'दुर्योधन! अब प्रसन्न हो जाओ। पाण्डवोंसे संधि कर लो। विरोधसे कोई लाभ नहीं है। आपसके इस झगड़ेको धिक्कार है! तुम्हारे गुरुदेव अस्त्रविद्याके महान्‌ पण्डित थे। साक्षात्‌ ब्रह्माजीके समान थे तो भी इस युद्धमें मारे गये। यही दशा भीष्म आदि महारथियोंकी भी हुई है

sañjaya uvāca | prasīda duryodhana śāmya pāṇḍavaiḥ, alaṃ virodhena dhig astu vigraham | hato guru-brahma-samo mahāstra-vit, tathaiva bhīṣma-pramukhā mahā-rathāḥ |

Sañjaya said: “Be calm, Duryodhana; make peace with the Pāṇḍavas. Enough of hostility—this quarrel is to be condemned. Your teacher, a master of the great weapons and equal to Brahmā himself, has been slain in this war; and the same fate has met the mighty chariot-warriors led by Bhīṣma.”

प्रसीदbe pleased; be calm
प्रसीद:
TypeVerb
Rootप्रसद् (धातु)
Formलोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
दुर्योधनO Duryodhana
दुर्योधन:
TypeNoun
Rootदुर्योधन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
शाम्यbe pacified; desist
शाम्य:
TypeVerb
Rootशम् (धातु)
Formलोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
पाण्डवैःwith/against the Pāṇḍavas
पाण्डवैः:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अलम्enough; stop
अलम्:
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
विरोधेनby hostility; by opposition
विरोधेन:
Karana
TypeNoun
Rootविरोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
धिग्shame on! fie!
धिग्:
TypeIndeclinable
Rootधिग् (अव्यय/निन्दार्थ)
अस्तुlet there be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट्, प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
विग्रहम्quarrel; conflict
विग्रहम्:
Karma
TypeNoun
Rootविग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हतःslain; killed
हतः:
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गुरु-ब्रह्म-समःequal to guru and Brahmā (as it were)
गुरु-ब्रह्म-समः:
TypeAdjective
Rootगुरु + ब्रह्मन् + सम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महास्त्रवित्great knower of weapons
महास्त्रवित्:
Karta
TypeNoun
Rootमहा + अस्त्र + विद् (प्रातिपदिक: अस्त्रविद्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाthus; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
एवindeed; just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
भीष्म-प्रमुखाःhaving Bhīṣma as the chief; led by Bhīṣma
भीष्म-प्रमुखाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभीष्म + प्रमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
P
Pāṇḍavas
D
Droṇa (guru)
B
Brahmā
B
Bhīṣma
M
mahā-rathas (great warriors)
M
mahāstras (great weapons)