Shloka 56
अन्तरिक्षे महाराज विनदन्तो&वतस्यथिरे । महाराज! देवता, दानव, गन्धर्व, नाग, यक्ष, पक्षी, वेदज्ञ महर्षि, स्वधाभोजी पितर, तप, विद्या तथा नाना प्रकारके रूप और बलसे सम्पन्न ओषधियाँ--ये सब-के-सब कोलाहल मचाते हुए अन्तरिक्षमें खड़े हुए थे ।। ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभि: सार्थ प्रजापतिभिरेव च
antarikṣe mahārāja vinadanto 'vatastathā | mahārāja devatā dānavā gandharvā nāgā yakṣāḥ pakṣiṇaḥ vedajñā maharṣayaḥ svadhābhojyaḥ pitaraḥ tapaḥ vidyā tathā nānāprakārakai rūpair balaiś ca sampannā oṣadhayaḥ—ete sarve kolāhalaṁ macanta antarikṣe sthitā āsan || brahmā brahmarṣibhiḥ sārthaṁ prajāpātibhir eva ca ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ សំឡេងហ៊ោកញ្ជ្រោលបានលាន់ឡើងនៅលើមេឃ។ ទេវតា ដានវ (Dānavas) គន្ធព្វ (Gandharvas) នាគ (Nāgas) យក្ស (Yakṣas) បក្សី មហាឥសីអ្នកដឹងវេទ បិត្រទេវអ្នកទទួលស្វធា តបស្យា និងវិជ្ជាសក្ការៈផ្ទាល់ ហើយឱសថដ៏មានឥទ្ធិពលជាច្រើនប្រភេទ ប្រកបដោយរូបរាងនិងកម្លាំងផ្សេងៗ—ទាំងអស់នោះឈរនៅកណ្ដាលអាកាស បង្កកលាហលយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះព្រហ្ម (Brahmā) ក៏នៅទីនោះដែរ ជាមួយព្រហ្មឥសី (Brahmarṣis) និងប្រជាបតិ (Prajāpatis)»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames the battlefield events as witnessed by the entire cosmos: gods, ancestors, seers, and even personified forces like austerity and knowledge. Ethically, it underscores that war and human choices are not merely private acts; they stand under the scrutiny of dharma and the moral order, with consequences that reverberate beyond the human realm.
Sañjaya describes a vast, noisy assembly of celestial and semi-celestial beings gathered in the sky, as if to observe a decisive moment in the Kurukṣetra war. Brahmā himself appears with Brahmarṣis and Prajāpatis, intensifying the sense that a moment of great cosmic significance is unfolding.