Shloka 34
संशप्तकानां किंचिदेवास्ति शिष्टं सर्वस्य सैन्यस्य हतं मयार्धम् । शेते मया निहता भारतीयं चमू राजन् देवचमूप्रकाशा,“मेरे द्वारा उत्तर दिशाके वीर मारे गये, पश्चिमके योद्धाओंका संहार हो गया, पूर्वदेशके क्षत्रिय नष्ट हो गये और दक्षिणदेशीय योद्धा काट डाले गये। संशप्तकोंका भी थोड़ा-सा ही भाग शेष रह गया है। मैंने सारी कौरव-सेनाके आधे भागको स्वयं ही नष्ट किया है। राजन! देवताओंकी सेनाके समान प्रकाशित होनेवाली भरतवंशियोंकी यह विशाल वाहिनी मेरे ही हाथों मारी जाकर रणभूमिमें सो रही है
saṁśaptakānāṁ kiṁcid evāsti śiṣṭaṁ sarvasya sainyasya hataṁ mayārdham | śete mayā nihatā bhāratīyaṁ camū rājan devacamūprakāśā ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ក្នុងចំណោមពួកសំសប្តកៈ នៅសល់តែសំណល់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំផ្ទាល់បានបំផ្លាញកន្លះនៃទ័ពទាំងមូល។ ព្រះរាជា! កងទ័ពធំរបស់ពួកភារតៈ ដែលភ្លឺរលោងដូចទ័ពទេវតា កំពុងដេកលើវាលសង្គ្រាម ដោយត្រូវបានសម្លាប់ដោយដៃខ្ញុំ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war magnifies ego and the pursuit of victory into mass destruction; even a host ‘shining like the gods’ becomes lifeless on the ground. It implicitly warns that martial glory is transient and that unchecked violence erodes ethical restraint.
Sanjaya is reporting battlefield outcomes to King Dhritarashtra: the Saṁśaptakas are nearly wiped out, and a vast portion of the Bharata/Kuru forces lies slain. The tone is that of grim accounting—measuring the scale of losses and the devastation of the day’s fighting.