Shloka 83
पश्य नीलाम्बुदनिभान् महामात्रैरधिष्ठितान् । शक्तितोमरसंघातैर्विनिध्नन्तं वृकोदरम्,“इस निषादपुत्रका वध करके वे पुनः प्रहार करनेवाले दूसरे-दूसरे हाथियोंपर आक्रमण कर रहे हैं। देखो, भीमसेन शक्ति और तोमरोंके समूहोंसे काले मेघोंकी घटाके समान हाथियोंको, जिनके कंधोंपर महावत बैठे हैं, मार रहे हैं
sañjaya uvāca |
paśya nīlāmbudanibhān mahāmātrair adhiṣṭhitān |
śaktitomarasaṃghātair vinihnantaṃ vṛkodaram |
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ចូរមើលភីម—វ្រឹកោទរ—កំពុងវាយផ្តួល ដោយការបាញ់ជាបន្តបន្ទាប់នៃលំពែង និងតូមរ ដំរីទាំងនោះដែលស្រដៀងនឹងពពកភ្លៀងខ្មៅ ដំរីនីមួយៗមានអ្នកបើកដំរី (mahout) អង្គុយលើស្មា និងបញ្ជាដឹកនាំ។ ក្នុងភាពឃោរឃៅនៃសមរភូមិ គាត់កាត់ផ្តាច់ទាំងសត្វជិះ និងអ្នកបើកវា បម្លែងបង្គោលរស់របស់សត្រូវឲ្យក្លាយជាមហាមាសធ្លាក់រលំ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the grim reality of kṣatriya warfare: even mighty war-elephants—symbols of royal power—are subject to destruction when opposed by determined valor. It implicitly highlights the ethical weight of battle, where duty-driven heroism operates amid severe violence and loss.
Sañjaya describes Bhīma (Vṛkodara) on the battlefield felling enemy elephants that look like dark clouds, along with their mounted drivers, using volleys of spears and tomara-javelins.