Shloka 42
Adhyāya 41 — Kṛṣṇa’s Battlefield Briefing and the Renewal of the Great Engagement
“शल्य! तब उस ब्राह्मणने एकान्तमें घूमते हुए मुझसे आकर कहा--*तुमने प्रमादवश मेरी होमधेनुके बछड़ेको मार डाला है। इसलिये तुम जिस समय रणक्षेत्रमें युद्ध करते-करते अत्यन्त भयको प्राप्त होओ उसी समय तुम्हारे रथका पहिया गड्ढेमें गिर जाय” ।। तस्माद् बिभेमि बलवद् ब्राह्मणव्याह्रतादहम् । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:,इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि कर्णशल्यसंवादे द्विचत्वारिंशो5ध्याय:
śalya! tadā sa brāhmaṇa ekānte paribhraman mām upetya uvāca— tvayā pramādavaśān mama homadhenoḥ batsaḥ hataḥ; tasmāt tvaṁ yasmin kāle raṇakṣetre yuddhyamānaḥ atyanta-bhayaṁ prāpsyasi tasminn eva kāle tava rathasya cakraṁ gartte nipatiṣyati iti. tasmād bibhemi balavad brāhmaṇa-vyāhṛtād aham; ete hi somarājān īśvarāḥ sukha-duḥkhayoḥ.
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ សល្យ! បន្ទាប់មក ព្រាហ្មណ៍នោះបានមកជួបខ្ញុំ ខណៈដែលខ្ញុំដើរតែម្នាក់ឯងនៅកន្លែងស្ងាត់ ហើយនិយាយថា៖ ‘ដោយការធ្វេសប្រហែស អ្នកបានសម្លាប់កូនគោនៃគោបូជាភ្លើង (homadhenu) របស់ខ្ញុំ។ ដូច្នេះ នៅពេលណាដែលអ្នកកំពុងប្រយុទ្ធនៅលើសមរភូមិ ហើយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយភ័យខ្លាចខ្លាំងបំផុត នៅពេលនោះ កង់រថរបស់អ្នកនឹងលិចចូលក្នុងរណ្តៅ।’ ដូចហេតុនេះ ខ្ញុំភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំងចំពោះពាក្យដែលព្រាហ្មណ៍បានប្រកាស; ព្រោះពាក្យប្រកាសដូចនេះ មានអំណាចដូចព្រះរាជា លើសុខ និងទុក្ខ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
Negligent harm done to what is protected and sacred (here, a Brahmin’s sacrificial cow’s calf) generates moral consequence that can ripen at a critical moment. The passage underscores the Mahabharata’s ethic that careless wrongdoing, especially against dharmic persons and ritual property, returns as fate-like obstruction in war.
Sanjaya recounts to Shalya a prior incident: a Brahmin confronts him (or the referenced warrior) and pronounces a curse that, at the moment of greatest fear during battle, the chariot wheel will sink into a pit. Sanjaya then admits his strong fear of that utterance, treating the Brahmin’s words as determinative of future joy and sorrow.