Shloka 44
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
वैजयन्तीर्विचित्राश्न॒ हतांक्ष गजयोधिन: । वारणानां परिस्तोमान् संयुक्तानेककम्बलान्,“कहीं विचित्र वैजयन्ती पताकाएँ पड़ी हैं, कहीं हाथी-सवार मरकर गिरे हैं और कहीं अनेक कम्बलोंसे युक्त हाथियोंके झूल बिखरे पड़े हैं। इनकी ओर दृष्टिपात करो
vaijayantīr vicitrāś ca hatāṁś ca gajayodhinaḥ | vāraṇānāṁ paristomān saṁyuktānekakambalān ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «នៅទីនេះមានទង់វៃជយន្តីពណ៌ចម្រុះជាច្រើនដេករាល; នៅទីនេះ អ្នកយុទ្ធលើដំរីត្រូវបានសម្លាប់ ហើយដួលរលំ; ហើយនៅទីនេះ គ្រឿងតុបតែង និងគ្រឿងគ្របដំរី—ស្រទាប់ដោយកម្រាលជាច្រើន—ត្រូវបានរាយប៉ាយ។ ចូរមើលសញ្ញាទាំងនេះនៃវាលសង្គ្រាម»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark aftermath of war: symbols of victory (banners) lie fallen alongside dead warriors and scattered equipment, reminding the listener of the fragility of glory and the heavy human cost of violence.
Sañjaya describes to the listener the battlefield scene—fallen victory-flags, slain elephant-riders, and the elephants’ trappings and blankets strewn about—inviting attention to the devastation visible on the field.