Adhyaya 22
रथचिह्नवर्णनम् / Description of Chariot Standards and Allied Advances
Upa-parva: Rathacihna-varṇana (Chariot-Standards and Cavalry Descriptions Episode)
Dhṛtarāṣṭra asks Saṃjaya to enumerate the ratha-cihnāni and distinguishing marks of those advancing in a forceful approach toward Droṇa, led by Bhīma and supported by multiple allies. Saṃjaya responds with a structured battlefield register: successive leaders are identified through the colors, patterns, and ornamentation of their horses, the appearance of banners and armor, and the composition of accompanying troops. The chapter functions less as doctrinal discourse and more as an intelligence-style visual map—encoding presence, rank, and momentum through material signs (golden trappings, varied equine hues, and coordinated entourages). It culminates in the impression of a dense, multi-king coalition whose assembled brilliance is rhetorically emphasized, while maintaining the reportorial frame of war narration.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र, युद्धभूमि की धूल और शंखनाद के बीच, संजय से पूछते हैं—जब द्रोणाचार्य ने महासमर में पाण्डवों को रोककर मोर्चा बाँधा, तब आगे क्या घटा? → वीरता का मानदण्ड उछलता है—वही सच्चा शूर है जो भग्न-सेनाओं को देखकर भी लौटकर मोर्चा सँभाले। द्रोण की अडिग व्यवस्था देखकर दोनों पक्षों में बेचैनी फैलती है; पाण्डवों की शक्ति स्वीकारते हुए भी कौरव-शिविर में यह भय उठता है कि कहीं भारद्वाजपुत्र पर असह्य भार न पड़ जाए। → सेनाके मध्य, स्वजनों से घिरे दुर्योधन कर्ण से प्रहर्षित होकर बोलता है; कर्ण का आग्रह निर्णायक बनता है—‘शीघ्र चलो, जहाँ द्रोण व्यवस्थित हैं; कहीं यतव्रती द्रोण को पाण्डव महानाग पर कूदते कोकाओं की तरह घेरकर मार न डालें।’ → कर्ण की बात सुनकर दुर्योधन भाइयों सहित द्रोण के रथ की ओर बढ़ता है। उधर पाण्डव-रथों का महान कोलाहल उठता है—एकमात्र लक्ष्य: द्रोण का वध। → द्रोण को घेरने के लिए बढ़ती पाण्डव-वाहिनी और द्रोण की रक्षा को दौड़ते दुर्योधन-कर्ण—दोनों धाराएँ टकराने ही वाली हैं।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि द्रोणयुद्धे द्वाविशो5ध्याय: ।॥ २२ || इस प्रकार श्रीमह्मा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत संशप्तकवधपर्वमें द्रोणाचार्यका युद्धविषयक बाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २२ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ३२ श्लोक हैं।) न-आऔका-<> २ त्रयोविशो<् ध्याय: पाण्डव-सेनाके महारथियोंके रथ
ដូច្នេះ បានបញ្ចប់ជំពូកទីម្ភៃពីរ ក្នុងដ្រូណបર્વ នៃ «មហាភារត» ក្នុងផ្នែកស្ដីពីការសម្លាប់សំសប្តកៈ ពិពណ៌នាសង្គ្រាមរបស់ដ្រូណាចារ្យ។ ធ្រិតរាស្ត្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សញ្ជ័យ! ចូរប្រាប់ខ្ញុំអំពីសញ្ញាសម្គាល់រថសង្គ្រាមរបស់ពួកគេទាំងអស់—អ្នកដែលមានភីមជាមុខ និងពោរពេញដោយកំហឹង បានចូលទៅប្រឈមមុខដ្រូណា»។
Verse 2
आर्या युद्धे मतिं कृत्वा क्षत्रियाणां यशस्करीम् । असेवितां कापुरुषै: सेवितां पुरुषर्षभै:
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «(ធ្រិតរាស្ត្រ សួរថា) ដោយបានដាក់ចិត្តមាំលើវិន័យដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៃសង្គ្រាម—ដែលបង្កើនកិត្តិយសដល់ក្សត្រិយៈ ដែលមនុស្សខ្លាចស្លន់ស្លោមិនហ៊ានទទួលយក ហើយដែលបុរសល្អឥតខ្ចោះគោរពអនុវត្ត—នៅពេលដ្រូណាចារ្យ ក្នុងការប្រយុទ្ធដ៏ធំនោះ បានបណ្តេញពណ្ឌវៈជាមួយបញ្ចាលទាំងអស់ឲ្យថយក្រោយ តើមានវីរបុរសណាម្នាក់ផ្សេងទៀត ឈានមុខទៅប្រឈមមុខគាត់ឬ?»
Verse 3
स हि वीरोन्नत: शूरो यो भग्नेषु निवर्तते । अहो नासीत् पुमान् कश्रिद् दृष्टवा द्रोणं व्यवस्थितम्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ពិតប្រាកដណាស់ អ្នកនោះទើបហៅថាវីរបុរស—ខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងចំណោមអ្នកប្រយុទ្ធ និងពោរពេញដោយសេចក្តីក្លាហាន—ដែលនៅពេលអ្នកដទៃបែកខ្ទេចរត់គេច គាត់វិលត្រឡប់មកសមរភូមិវិញ។ អាសូរ! នៅពេលដ្រូណាឈរដាច់ខាតត្រៀមរួចរាល់ តើក្នុងចំណោមពណ្ឌវៈ មិនមានបុរសវីរម្នាក់ណាសោះ ដែលអាចប្រឈមមុខគាត់បានឬ?
Verse 4
जृम्भमाणमिव व्याप्र॑ प्रभिन्नमिव कुज्जरम् । त्यजन्तमाहवे प्राणान् संनद्ध॑ं चित्रयोधिनम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «គាត់ឈរនៅក្នុងសមរភូមិ ដូចខ្លាដែលកំពុងហា និងដូចដំរីកំពុងហូរទឹកមាត់ពេលមុស្ត។ ពាក់អាវុធពេញលេញ ហើយប្រយុទ្ធដោយយុទ្ធវិធីចម្រុះ គាត់ត្រៀមបោះបង់សូម្បីជីវិតរបស់ខ្លួនក្នុងការប្រយុទ្ធ»។
Verse 5
महेष्वासं नरव्याप्रं द्विषतां भयवर्धनम् । कृतज्ञं सत्यनिरतं दुर्योधनहितैषिणम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «(ខ្ញុំបានឃើញ) ទ្រូណ—អ្នកកាន់ធ្នូធំដ៏អស្ចារ្យ ជាខ្លានៅក្នុងមនុស្ស បង្កើនភ័យរបស់សត្រូវ; ជាអ្នកដឹងគុណ ចិត្តមាំមួនក្នុងសច្ចៈ ហើយឧទ្ទិសខ្លួនដល់ផលប្រយោជន៍របស់ទុរយោធន»។
Verse 6
भारद्वाजं तथानीके दृष्टवा शूरमवस्थितम् | के शूरा: संन्यवर्तन्त तन््ममाचक्ष्व संजय
ឃើញកូនប្រុសរបស់ភារទ្វាជៈ គឺវីរបុរសទ្រូណ ឈរមាំមួនក្នុងជួរយុទ្ធ—(ធൃതរាស្ត្រ សួរ)៖ «វីរបុរសណាខ្លះបានត្រឡប់មកប្រឈមមុខនឹងគាត់? សញ្ជ័យ ចូរប្រាប់ខ្ញុំអំពីរឿងនេះ»។
Verse 7
संजय उवाच तान् दृष्टवा चलितानू् संख्ये प्रणुन्नान् द्रोणसायकै: । पज्चालान् पाण्डवान् मत्स्यान् सृज्जयांश्वेदिकिकयान्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃើញពួកគេរង្គោះរង្គើនៅក្នុងសមរភូមិ ត្រូវបណ្តេញថយក្រោយដោយព្រួញរបស់ទ្រូណ—ពួកបញ្ចាល ពណ្ឌវ មត្ស្យ ស្រឹញ្ជយ និងយោធាពីចេទី និងកេកយ—កៅរវបានដឹងច្បាស់ពីកម្លាំងបំផ្លាញនៃសិល្បៈយុទ្ធរបស់ទ្រូណ។
Verse 8
द्रोणचापविमुक्तेन शरौघेणाशुहारिणा । सिन्धोरिव महौघेन हियमाणान् यथा प्लवान्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ព្រះមហាក្សត្រអើយ ព្រួញជាច្រើនដែលបានបាញ់ចេញពីធ្នូរបស់ទ្រូណ—លឿន និងឆក់យកជីវិត—បានបណ្តេញកងទ័ពប្រឆាំងឲ្យរត់គេច។ ដូចរលកធំរបស់សមុទ្រដែលអូសយកទូកជាច្រើនទៅ ដូច្នោះដែរ ទឹកជំនន់នៃព្រួញបានស្ទុះបោកយកយោធាមុខគាត់»។
Verse 9
कौरवा: सिंहनादेन नानावाद्यस्वनेन च । रथद्विपनरांश्वैव सर्वत:ः समवारयन्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ កងកៅរាវៈបានបន្លឺសំឡេងសីហនាទ និងសូរស័ព្ទធ្ងន់ធ្ងរនៃឧបករណ៍សង្គ្រាមជាច្រើនប្រភេទ ហើយរុញចូលពីគ្រប់ទិស—ដោយរថសង្គ្រាម ដំរី ទ័ពថ្មើរជើង និងសេះ—ដើម្បីព័ទ្ធទប់សត្រូវ។ ក្នុងបរិយាកាសធម៌នៃវីរភាព វាចង្អុលបង្ហាញថា កម្លាំងរួម និងការសម្របសម្រួលអាចយកឱកាសពីភាពរអាក់រអួលបណ្តោះអាសន្នរបស់គូប្រជែង បម្លែងការភ័យខ្លាច និងភាពច្របូកច្របល់ទៅជាប្រៀបលើសល្បិចយុទ្ធសាស្ត្រ។
Verse 10
तान् पश्यन् सैन्यमध्यस्थो राजा स्वजनसंवृत: । दुर्योधनो<ब्रवीत् कर्ण प्रहृष्ट: प्रहसन्निव
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា ទុរយោធន ឈរនៅកណ្ដាលកងទ័ពរបស់ខ្លួន ហើយមានពួកខ្លួនព័ទ្ធជុំវិញ។ ព្រះអង្គសម្លឹងទៅកាន់កងទ័ពបណ្ឌវៈ ហើយដោយសេចក្តីរីករាយខ្លាំង ដូចជាកំពុងសើច ស្រាប់តែមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ កರ್ಣ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញភាពតានតឹងផ្លូវធម៌នៃសង្គ្រាម៖ ការជឿជាក់ និងការចំអកកើតពីការចងចិត្តទៅខាងខ្លួន ទោះបីសមរភូមិតម្រូវឱ្យមានការវិនិច្ឆ័យស្ងប់ស្ងាត់អំពីកាតព្វកិច្ច និងផលវិបាកក៏ដោយ។
Verse 11
दुर्योधन उवाच पश्य राधेय पज्चालानू प्रणुन्नान् द्रोणसायकै: । सिंहेनेव मृगान् वन्यांस्त्रासितान् दृढ्धन्वना
ទុរយោធនបានមានព្រះបន្ទូល៖ «មើលទៅ ឱ រាធេយ (កូនរបស់រាធា)! ទ័ពបញ្ចាលទាំងនេះត្រូវបានបង្ខំឱ្យថយក្រោយ និងត្រូវរំខានដោយព្រួញរបស់ទ្រូណា។ ពួកគេភ័យស្លន់ស្លោ ដូចសត្វក្តាន់ព្រៃនៅក្នុងព្រៃពេលសីហាដែលមានអំណាច—ដូចអ្នកកាន់ធ្នូរឹងមាំ—វាយប្រហារ»។
Verse 12
नैते जातु पुनर्युद्धमीहेयुरिति मे मति: । यथा तु भग्ना द्रोणेन वातेनेव महाद्रुमा:
ទុរយោធនបានមានព្រះបន្ទូល៖ «តាមការជឿជាក់របស់ខ្ញុំ ពួកនេះមិននឹងមានបំណងចង់ចូលសង្គ្រាមម្តងទៀតឡើយ។ ដូចខ្យល់ខ្លាំងបោកបក់ដកឫសដើមឈើធំៗចេញ ដូច្នោះដែរ ទ្រូណា ដោយការវាយប្រហាររបស់គាត់ បានដកគ្រឹះនៃចិត្តចង់ប្រយុទ្ធរបស់ពួកគេ»។
Verse 13
अर्दयमाना: शरैरेते रुक्मपुड्खैर्महात्मना । पथा नैकेन गच्छन्ति घूर्णमानास्ततस्तत:,महामना द्रोणके सुवर्णमय पंखयुक्त बाणोंद्वारा पीड़ित होकर ये इधर-उधर चक्कर काटते हुए एक ही मार्गसे नहीं भाग रहे हैं
ទុរយោធនបានមានព្រះបន្ទូល៖ «ត្រូវបានវាយ និងរំខានដោយព្រួញរបស់វីរបុរសមហាអ្នក—ព្រួញដែលមានស្លាបមាស—ពួកនេះមិនរត់តាមផ្លូវតែមួយច្បាស់លាស់ឡើយ។ ពួកគេកំពុងស្រវឹងស្រវាងក្នុងភាពច្របូកច្របល់ វិលវល់ ហើយបែកខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទីនេះទីនោះ»។
Verse 14
संनिरुद्धाश्न॒ कौरव्यैद्रोणेन च महात्मना । एते<न्ये मण्डली भूता: पावकेनेव कुझड्जरा:
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «យោធាទាំងនេះត្រូវបានទ័ពកೌរវ និងទ្រូណៈមហាត្មា ទប់ស្កាត់ និងបិទជុំវិញ។ ដូចដំរីដែលត្រូវភ្លើងព្រៃដ៏សន្ធោសន្ធៅព័ទ្ធជុំវិញ ពួកគេ និងយោធាពណ្ឌវផ្សេងទៀត ក៏ត្រូវកងកൗរវព័ទ្ធជុំវិញដែរ»។
Verse 15
भ्रमरैरिव चाविष्टा द्रोणस्य निशितै: शरै: । अन्योन्यं समलीयन्त पलायनपरायणा:,भ्रमरोंके समान द्रोणके पैने बाणोंसे घायल होकर ये रणभूमिसे पलायन करते हुए एक-दूसरेकी आउडमें छिप रहे हैं
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ដូចហ្វូងឃ្មុំដែលរងការចាក់ ពួកគេត្រូវព្រួញមុតស្រួចរបស់ទ្រូណៈបាញ់ប៉ះ ហើយដោយមានចិត្តតែចង់រត់គេច ពួកគេរុញចូលជិតគ្នា ស្វែងរកការការពារដោយលាក់ខ្លួនក្រោយគ្នាទៅវិញទៅមក ខណៈពេលព្យាយាមចាកចេញពីសមរភូមិ»។
Verse 16
एष भीमो महाक्रोधी हीन: पाण्डवसृञ्जयै: । मदीयैरावृतो योधै: कर्ण नन्दयतीव माम्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មើលទៅ—ភីមៈអ្នកកំហឹងដ៏ធំ ត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ពីពណ្ឌវ និងស្រឹញ្ជយៈ។ ត្រូវយោធារបស់ខ្ញុំព័ទ្ធជុំវិញហើយ ឱ កರ್ಣ! ទោះនៅក្នុងស្ថានភាពនេះ ក៏ដូចជាធ្វើឲ្យចិត្តខ្ញុំរីករាយដែរ»។
Verse 17
व्यक्त द्रोणमयं लोकमद्य पश्यति दुर्मति: । निराशो जीवितान्नूनमद्य राज्याच्च पाण्डव:,निश्चय ही आज जीवन और राज्यसे निराश हो यह दुर्बुद्धि पाण्डुकुमार सारे संसारको द्रोणगमय ही देख रहा होगा
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ថ្ងៃនេះ មនុស្សល្ងង់នោះឃើញច្បាស់ថា ពិភពលោកទាំងមូលគ្មានអ្វីក្រៅពីទ្រូណៈទេ។ ប្រាកដណាស់ ពណ្ឌវបានបាត់បង់សង្ឃឹម—ទាំងចំពោះជីវិត និងចំពោះរាជ្យរបស់ខ្លួនផង»។
Verse 18
कर्ण उवाच नैष जातु महाबाहुर्जीवन्नाहवमुत्सूजेत् । न चेमान् पुरुषव्यात्र सिंहनादान् सहिष्यति
កರ್ಣបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ភីមសេនៈអ្នកមានដៃខ្លាំង មិនដែលបោះបង់សង្គ្រាមទេ ខណៈដែលគាត់នៅរស់។ ហើយឱ អ្នកជាសីហៈក្នុងចំណោមមនុស្ស! សម្លេងសីហនាទដែលទ័ពរបស់អ្នកកំពុងហៅហ៊ោនេះ ភីមសេនៈមិនអាចអត់ធ្មត់បានឡើយ»។
Verse 19
न चापि पाण्डवा युद्धे भज्येरन्निति मे मति: । शूराश्ष बलवन्तश्न कृतास्त्रा युद्धदुर्मदा:
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំក៏មិនគិតថា បណ្ឌវទាំងឡាយនឹងត្រូវបំបាក់ក្នុងសង្គ្រាមឡើយ។ ពួកគេជាវីរបុរស មានកម្លាំងខ្លាំង បានហ្វឹកហាត់ពេញលេញក្នុងវិជ្ជាអាវុធ ហើយស្រវឹងដោយក្តីក្លាហាននៃសង្គ្រាម។ វីរបុរសដូច្នោះ មិនបែរចេញពីសមរភូមិទេ»។
Verse 20
विषाग्निद्यूतसंक्लेशान् वनवासं च पाण्डवा: । स्मरमाणा न हास्यन्ति संग्राममिति मे मति:
ករណៈបាននិយាយថា៖ «បណ្ឌវទាំងឡាយ ដោយចងចាំទុក្ខវេទនាដែលកើតពីពុល ការបំភ្លើងឆេះ ក្តីលំបាកនៃល្បែងស៊ីសង និងការនិរទេសទៅព្រៃ ពួកគេមិនបោះបង់សមរភូមិឡើយ។ នេះជាការជឿជាក់របស់ខ្ញុំ»។
Verse 21
निवृत्तो हि महाबाहुरमितौजा वृकोदर: । वरान् वरान् हि कौन्तेयो रथोदारान् हनिष्यति,अमिततेजस्वी महाबाहु कुन्तीपुत्र वृकोदर इधरकी ओर लौटे हैं। वे बड़े-बड़े उदार महारथियोंको चुन-चुनकर मारेंगे
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ពិតប្រាកដណាស់ វ្រកោទរៈ អ្នកមានដៃដ៏ខ្លាំង និងអំណាចមិនអាចវាស់បាន បានត្រឡប់មកខាងនេះហើយ។ កូនប្រុសរបស់គុនទីនោះ នឹងជ្រើសរើសមហារថីដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងមានកិត្តិយស ហើយវាយសម្លាប់ម្តងមួយៗ»។
Verse 22
असिना धनुषा शक््त्या हयैनगिनरि रथै: | आयसेन च दण्डेन व्रातान् व्रातान् हनिष्यति,वे खड्ग, धनुष, शक्ति, घोड़े, हाथी, मनुष्य एवं रथोंद्वारा और लोहेके डंडेसे समूह-के- समूह सैनिकोंका संहार कर डालेंगे
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ដោយដាវ ដោយធ្នូ និងដោយលំពែង; ដោយសេះ ដោយដំរី និងដោយរថ; ហើយសូម្បីតែដោយដំបងដែក គេនឹងសម្លាប់យោធាជាក្រុមៗ ម្តងហើយម្តងទៀត»។
Verse 23
तमेनमनुवर्तन्ते सात्यकिप्रमुखा रथा: । पज्चाला: केकया मत्स्या: पाण्डवाश्न विशेषत:,देखो, भीमसेनके पीछे सात्यकि आदि महारथी तथा पांचाल, केकय, मत्स्य और विशेषत: पाण्डव योद्धा भी आ रहे हैं
ករណៈបាននិយាយថា៖ «តាមក្រោយគាត់យ៉ាងជិតស្និទ្ធ រថយោធាដែលដឹកនាំដោយសាត្យគិ កំពុងរុលមក។ ពញ្ចាល កេកយ មត្ស្យា ហើយលើសគេបំផុត គឺយោធាបណ្ឌវ កំពុងមកដេញតាម»។
Verse 24
शुराश्न बलवन्तश्न विक्रान्ताश्व महारथा: । विनिध्नन्तश्न भीमेन संरब्धेनाभिचोदिता:,क्रोधमें भरे हुए भीमसेनसे प्रेरित हो वे शूरवीर, बलवान् पराक्रमी महारथी सैनिक हमारे सैनिकोंको मारते आ रहे हैं
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ពួកមហារថីអ្នកចម្បាំងលើរទេះធំៗទាំងនោះ ជាវីរបុរស កម្លាំងខ្លាំង និងក្លាហាន—ត្រូវបានភីមៈជំរុញដោយកំហឹងដ៏រំពឹងរំពៃ—កំពុងវាយសម្លាប់ទ័ពរបស់យើង ខណៈពួកគេរុលទៅមុខ»។
Verse 25
ते द्रोणमभिवर्तन्ते सर्वतः कुरुपुड्भवा: | वृकोदरं परीप्सन्त: सूर्यमभ्रगणा इव,वे कुरुश्रेष्ठ पाण्डव भीमसेनकी रक्षाके लिये द्रोणाचार्यको सब ओरसे उसी प्रकार घेर रहे हैं, जैसे बादल सूर्यको ढक लेते हैं
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ពួកកុរុអ្នកល្អឯកទាំងនោះ រុលចូលលើទ្រូណៈពីគ្រប់ទិស ដោយមានបំណងការពារ វ្រឹកោទរ (ភីមៈ)។ ពួកគេព័ទ្ធគាត់ ដូចមេឃពពកជាច្រើនគ្របព្រះអាទិត្យ»។
Verse 26
(समरेषु तु निर्दिष्टा: पाण्डवा: कृष्णबान्धवा: । ह्वीमन्त: शत्रुमरणे निपुणा: पुण्यलक्षणा: ।।
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះរាជា! បណ្ឌវមានព្រះក្រឹෂ್ಣជាសាច់ញាតិ និងសម្ព័ន្ធមិត្ត; ព្រះអង្គតែងណែនាំពួកគេអំពីកាតព្វកិច្ចក្នុងសង្គ្រាម។ ពួកគេមានសុភាពរាបសារ ជំនាញក្នុងការបំផ្លាញសត្រូវ និងមានលក្ខណៈមង្គល។ នៅលើសមរភូមិ ព្រះមហាក្សត្រជាច្រើនបានស្ថិតក្រោមអំណាចពួកគេរួចហើយ។ ដូច្នេះ កុំមើលងាយបណ្ឌវ ដែលដំណើរទៅមុខដោយព្រះនារាយណៈជាមុខដឹកនាំ។ ពួកគេមានគោលបំណងតែមួយ; ប្រសិនបើទ្រូណៈ អ្នកកាន់វ្រតតឹងរឹង មិនត្រូវបានការពារ ពួកគេនឹងធ្វើឲ្យគាត់រងទុក្ខ ដូចពពួកមូស/មេអំបៅដែលចង់ស្លាប់ រត់ចូលទៅកាន់ចង្កៀង ដើម្បីព្យាយាមពន្លត់វា»។
Verse 27
असंशयं कृतास्त्राश्न पर्याप्ताश्चापि वारणे | अतिभारमहं मन्ये भारद्वाजे समाहितम्
ករណៈបាននិយាយថា៖ «គ្មានសង្ស័យទេ អ្នកចម្បាំងបណ្ឌវទាំងនោះបានហ្វឹកហាត់ជំនាញអាវុធយ៉ាងល្អ និងអាចទប់ស្កាត់ការរុលទៅមុខរបស់ទ្រូណៈបានពេញលេញ។ ខ្ញុំយល់ថា នៅពេលនេះ បន្ទុកដ៏ធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងបានធ្លាក់លើទ្រូណៈ កូនប្រុសរបស់ភារទ្វាជ»។
Verse 28
शीघ्रमनुगमिष्यामो यत्र द्रोणो व्यवस्थित: । कोका इव महानागं मा वै हन्युर्यतव्रतम्
ករណៈបាននិយាយថា៖ «ចូរយើងប្រញាប់ទៅកន្លែងដែលទ្រូណៈឈរតាំងខ្លួន។ កុំឲ្យសត្រូវដូចចចកទាំងនោះ វាយសម្លាប់ទ្រូណៈដ៏អស្ចារ្យ ដូចស្តេចដំរី—អ្នកតាំងចិត្តក្នុងវ្រត—ឡើយ»។
Verse 29
संजय उवाच राधेयस्य वच: श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तत: । भ्रातृभि: सहितो राजन प्रायाद् द्रोणरथं प्रति
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ព្រះមហាក្សត្រ! លឺពាក្យរបស់ រាធេយៈ (កರ್ಣ) ហើយ ស្តេចទុរយោធន៍ ក៏ចេញដំណើរ ដោយមានបងប្អូនរបស់ព្រះអង្គអមដំណើរ ទៅកាន់រទេះរបស់គ្រូទ្រូណា។
Verse 30
तत्रारावो महानासीदेकं द्रोणं जिघांसताम् | पाण्डवानां निवृत्तानां नानावर्णह्योत्तमै:
នៅទីនោះ មានសំឡេងអ៊ូអរដ៏ធំធេង កើតឡើងពីទ័ពបណ្ឌវ ដែលបានត្រឡប់មកវិញ ដោយមានបំណងសម្លាប់គ្រូទ្រូណាតែមួយគត់; រទេះជាច្រើន ចងជាមួយសេះល្អឥតខ្ចោះ ពណ៌សម្បុរផ្សេងៗ បានរត់កក្រើកពេញទី។
Frequently Asked Questions
No explicit dharma-sankat is argued as a formal dilemma; the ethical pressure is implicit—how rulers rely on mediated knowledge (reports and signs) to judge unfolding violence and responsibility.
The chapter underscores epistemic discipline in governance: recognition systems, reliable description, and the dependence of political judgment on structured information during crisis.
A direct phalaśruti is not presented here; the meta-function is archival—preserving a recognizable map of participants and signs to situate subsequent events within the epic’s war chronicle.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.