Adhyaya 111

Verse 1

ऑपन--माज बछ। असि<-छऋाल जा नवाधिकशततमो<्ध्याय: घटोत्कचद्वारा अलम्बुषका वध और पाण्डव-सेनामें हर्ष- ध्वनि संजय उवाच अलनम्बुषं तथा युद्धे विचरन्तमभीतवत्‌ । हैडिम्बि: प्रययौ तूर्ण विव्याध निशितै: शरै:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា! ខណៈអលម្បុសៈដើរលេងលើសមរភូមិដោយមិនខ្លាចដូច្នោះ កូនប្រុសនាងហិឌិម្បា—ឃដោត្កច—បានរត់ទៅដល់គាត់ដោយល្បឿនលឿន ហើយចាប់ផ្តើមចាក់ប៉ះគាត់ដោយព្រួញមុតៗ។

Verse 2

तयो: प्रतिभयं युद्धमासीद्‌ राक्षससिंहयो: । कुर्वतोर्विविधा माया: शक्रशम्बरयोरिव

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ រវាងរក្សសទាំងពីរដែលដូចសត្វសិង្ហក្នុងវីរភាពនោះ បានកើតមានសង្គ្រាមដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ពេលពួកគេប្រយុទ្ធ គេបានប្រើមាយា និងយុទ្ធល្បិចជាច្រើនប្រភេទ ដូចឥន្ទ្រ និងអសុរ សម្បរា ក្នុងកាលបុរាណ—ធ្វើឲ្យការប្រយុទ្ធមិនត្រឹមតែសាកល្បងកម្លាំងទេ ប៉ុន្តែសាកល្បងការយល់ឃើញក្នុងមាយាផងដែរ។

Verse 3

अलनम्बुषो भृशं क्रुद्धो घटोत्कचमताडयत्‌ । तयोरयुद्धं समभवद्‌ रक्षोग्रामणिमुख्ययो:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ អលណម្បុសៈដែលខឹងខ្លាំង បានវាយប្រហារ ឃដោត្កច។ បន្ទាប់មក ការប្រយុទ្ធផ្ទាល់បានកើតឡើងរវាងមេដឹកនាំដ៏លេចធ្លោទាំងពីរ—ជាចៅហ្វាយក្នុងចំណោមរក្សស—ម្នាក់ៗត្រូវបានជំរុញដោយកំហឹង និងភារកិច្ចដ៏ងងឹតនៃសង្គ្រាម។

Verse 4

घटोत्कचस्तु विंशत्या नाराचानां स्तनान्तरे

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឃដោត្កច ដោយព្រួញនារាចា២០ដើម បានបាញ់ប៉ះគាត់ត្រង់ចន្លោះទ្រូង—រូបភាពនៃសង្គ្រាមដែលតឹងរឹងមិនឈប់ឈរ ដែលវីរភាពត្រូវវាស់មិនត្រឹមកម្លាំងទេ ប៉ុន្តែដោយចិត្តដាច់ខាតដ៏ស្រងេះស្រងោចក្នុងការទទួលអំពើហិង្សាដោយអំពើហិង្សា។

Verse 5

अलम्बुषमथो विद्ध्वा सिंहवद्‌ व्यनदन्मुहुः । घटोत्कचने बीस नाराचोंद्वारा अलम्बुषकी छातीमें गहरी चोट पहुँचाकर बारंबार सिंहके समान गर्जना की ।। ४ $ || तथैवालम्बुषो राजन्‌ हैडिम्बिं युद्धदुर्मदम्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់ពីបានបាញ់ប៉ះអលម្បុសា ឃដោត្កចបានគំហុកសម្លេងដងដូចសត្វសិង្ហ ម្តងហើយម្តងទៀត។ បន្ទាប់មក អលម្បុសា​ផងដែរ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ បានប្រឈមមុខតាមរបៀបដូចគ្នានឹងហៃឌិម្ប (ឃដោត្កច) ដែលស្រវឹងដោយកំហឹងនៃសមរភូមិ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា ក្នុងភាពច្របូកច្របល់នៃសង្គ្រាម កម្លាំងនិងកំហឹងឆ្លើយតបនឹងកម្លាំងនិងកំហឹង ខណៈទម្ងន់សីលធម៌នៃអំពើហិង្សាក៏កើនឡើងលើទាំងពីរភាគី។

Verse 6

तथा तौ भृशसंक्रुद्धौ राक्षसेन्द्री महाबलौ

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូច្នេះ អ្នកទាំងពីរ—កំហឹងកំពុងពុះពារ—បានឈរប្រឈមមុខ ដូចជាព្រះអម្ចាស់រាក្សសដ៏មានកម្លាំង និងរាក្សសីដ៏មានអំណាច កម្លាំងរបស់ពួកគេកើនឡើងតាមកំហឹង។ ខគម្ពីរនេះបញ្ជាក់ថា កំហឹងពេលគ្មានការគ្រប់គ្រង ក្លាយជាកម្លាំងដែលបង្កើនអំពើហិង្សា និងធ្វើឲ្យចិត្តរឹងក្រិននៅកណ្ដាលសង្គ្រាម។

Verse 7

मायाशतसूृजौ नित्यं मोहयन्तौ परस्परम्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ជានិច្ចបង្កើតយុទ្ធល្បិចរាប់រយ ពួកគេទាំងពីរបានបោកបញ្ឆោតគ្នាទៅវិញទៅមក—ម្នាក់ឆ្លើយតបនឹងមាយាដោយមាយា»។

Verse 8

यां यां घटोत्कचो युद्धे मायां दर्शयते नूप

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «មាយាឬយុទ្ធល្បិចវេទមន្តណាដែលឃដោត្កចបង្ហាញក្នុងសមរភូមិ វាលេចឡើងជារូបរាងថ្មីៗជានិច្ច—បោកបញ្ឆោតដល់ភ្នែក និងធ្វើឲ្យចិត្តរន្ធត់ដោយឥទ្ធិពល»។

Verse 9

तां तामलम्बुषो राजन्‌ माययैव निजध्निवान्‌ | नरेश्वर! घटोत्कच युद्धस्थलमें जो-जो माया दिखाता, उसे अलम्बुष अपनी मायाद्वारा ही नष्ट कर देता था ।। तं॑ तथा युध्यमानं तु मायायुद्धविशारदम्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ព្រះរាជា អលម្បុសា បានបំបាត់មាយាទាំងឡាយនោះ ដោយមាយារបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស! មាយាណាដែល ឃដោត្កច បង្ហាញនៅលើសមរភូមិ អលម្បុសា ក៏បំផ្លាញវា ដោយមាយាដែលស្មើគ្នា។ ដូច្នេះ អ្នកជំនាញក្នុងសង្គ្រាមមាយានោះ ក៏បន្តប្រយុទ្ធទៅតាមរបៀបនោះ…

Verse 10

त एनं॑ भृशसंविग्ना: सर्वतः प्रवरा रथै:

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ពួកគេភ័យរន្ធត់ និងកង្វល់យ៉ាងខ្លាំង ក៏បើករទេះល្អបំផុតរបស់ខ្លួន ចូលរុំគាត់ពីគ្រប់ទិស។

Verse 11

त एन॑ कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ អ្នកគួរគោរព! ពួកគេបានរុំគាត់ឲ្យជាប់—បង្ខំឲ្យនៅក្នុងកន្លែងចង្អៀត—ហើយវាយគាត់ដោយដងរទេះ។

Verse 12

सर्वतो व्यकिरन्‌ बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्‌ | माननीय नरेश! जैसे जलती हुई उल्काओंद्वारा चारों ओरसे घेरकर हाथीपर प्रहार किया जाता है, उसी प्रकार रथसमूहके द्वारा अलम्बुषको कोष्ठबद्ध करके वे सब लोग चारों ओरसे उसपर बाणोंकी वर्षा करने लगे ।।

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះរាជាដែលគួរគោរព! ដូចជាដំរីធំមួយ ត្រូវបានរុំព័ទ្ធពីគ្រប់ទិស ហើយត្រូវវាយប្រហារដូចជាអាចម៍ផ្កាយភ្លើងកំពុងឆេះ ដូច្នោះដែរ កងរទេះជាច្រើនបានចូលរុំ និងបិទអលម្បុសា ហើយបាញ់ព្រួញដូចភ្លៀងពីគ្រប់ទិស។ ប៉ុន្តែគាត់បានប្រើអំណាចបោកបញ្ឆោតនៃអាវុធ ដើម្បីទប់ស្កាត់ល្បឿននៃគ្រាប់ព្រួញរបស់ពួកគេ។

Verse 13

स विस्फार्य धनुर्घोरमिन्द्राशनिसमस्वनम्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ គាត់បានទាញ និងពន្លាតធ្នូដ៏គួរភ័យខ្លាចរបស់គាត់ឲ្យពេញកម្លាំង សំឡេងរបស់វាដូចសន្ទះរន្ទះរបស់ឥន្ទ្រ—ជាសញ្ញាអមង្គលថា ភាពសាហាវនៃសង្គ្រាមកំពុងតែរីករាលដាល។

Verse 14

युधिष्टिरं त्रिभिविद्ध्वा सहदेवं च सप्तभि:,आर्य! उसने युधिष्ठिरको तीन, सहदेवको सात, नकुलको तिहत्तर और द्रौपदीपुत्रोंको पाँच-पाँच बाणोंसे घायल करके घोर गर्जना की

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយបាញ់ព្រួញបីដើមចាក់យុធិષ્ઠិរ និងបាញ់ប្រាំពីរដើមចាក់សហទេវ បន្ទាប់មកវីរបុរសនោះបានបាញ់ណកុលដោយព្រួញចំនួនចិតសិបបីដើម ហើយបានធ្វើឲ្យកូនៗរបស់ទ្រោបទីម្នាក់ៗរងរបួសដោយព្រួញប្រាំដើម; រួចហើយគាត់បានបន្លឺសម្រែកដ៏គួរឲ្យខ្លាច ដើម្បីប្រកាសអំណាច និងបង្កការភ័យស្លន់ស្លោក្នុងភាពចលាចលនៃសមរភូមិ។

Verse 15

नकुलं च त्रिसप्तत्या द्रौपदेयांश्व॒ मारिष | पज्चभि: पज्चभिर्विद्ध्वा घोरं॑ नादं ननाद ह

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះអង្គដ៏គួរគោរព! បន្ទាប់ពីបាញ់ណកុលដោយព្រួញចំនួនចិតសិបបីដើម និងបាញ់កូនៗរបស់ទ្រោបទីម្នាក់ៗដោយព្រួញប្រាំដើម គាត់បានបន្លឺសម្រែកដ៏គួរឲ្យខ្លាច»។ វាបង្ហាញទម្លាប់សមរភូមិរបស់ក្សត្រិយៈ ដែលបន្ទាប់ពីការបាញ់បានលទ្ធផល តែងបន្លឺសំឡេងដើម្បីរំខានចិត្តសត្រូវ និងលើកទឹកចិត្តពួកខ្លួន។

Verse 16

त॑ भीमसेनो नवभि: सहदेवस्तु पठ्चभि: । युधिष्ठिर: शतेनैव राक्षसं प्रत्यविध्यत,तब भीमसेनने नौ, सहदेवने पाँच और युधिष्छिरने सौ बाणोंसे राक्षस अलम्बुषको घायल कर दिया

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ភីមសេនបានបាញ់រាក្សសនោះដោយព្រួញ៩ដើម សហទេវដោយ៥ដើម និងយុធិષ્ઠិរដោយព្រួញពេញមួយរយ—ដូច្នេះបានធ្វើឲ្យអាលម្បុសៈ អារក្សនោះរងរបួស។ ឈុតឆាកនេះបង្ហាញការតស៊ូយ៉ាងមានវិន័យ និងសម្របសម្រួល ប្រឆាំងសត្រូវដ៏សាហាវ និងមិនគោរពធម៌ នៅកណ្ដាលភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម។

Verse 17

नकुलस्तु चतु:षष्ट्या द्रौपदेयास्त्रिभिस्त्रिभि: । हैडिम्बो राक्षसं विद्ध्वा युद्धे पड्चाशता शरै:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ណកុលបានបាញ់រាក្សស ហៃឌិម្បៈ ក្នុងសមរភូមិដោយព្រួញ៦៤ដើម ខណៈដែលកូនៗរបស់ទ្រោបទីម្នាក់ៗបានបាញ់ចាក់គាត់ដោយព្រួញ៣ដើម។ ដូច្នេះ នៅក្នុងអំពើហិង្សាដែលមានវិន័យនៃសង្គ្រាម ភាគីបណ្ឌវបានសម្របសម្រួលយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីទប់ស្កាត់សត្រូវគ្រោះថ្នាក់ មិនមែនដោយភាពសាហាវឥតគិត។

Verse 18

तस्य नादेन महता कम्पितेयं वसुंधरा

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយសម្រែកដ៏ខ្លាំងធំនោះ ផែនដីទាំងមូលក៏ញ័ររន្ធត់—ដូចជាសញ្ញាព្រមានមួយ ដែលបន្ថែមភាពភ័យខ្លាច និងទម្ងន់ធម៌ដល់ការប្រយុទ្ធដែលកំពុងបន្ត។

Verse 19

सपर्वतवना राजन्‌ सपादपजलाशया | राजन्‌! उसके महान्‌ सिंहनादसे वृक्षों, जलाशयों, पर्वतों और वनोंसहित यह सारी पृथ्वी काँप उठी ।। सो5तिविद्धो महेष्वासै: सर्वतस्तैर्महारथै:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា! ផែនដីទាំងមូល—ជាមួយភ្នំ និងព្រៃ, ដើមឈើ និងអាងទឹក—បានរញ្ជួយដោយសំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហដ៏មហិមា។ ហើយវីរបុរសអ្នកធ្នូដ៏អស្ចារ្យនោះ ត្រូវបានវីររថីធំៗ អ្នកជំនាញធ្នូទាំងនោះ បាញ់ចាក់ពីគ្រប់ទិស។

Verse 20

तंक्रुद्धं राक्षसं युद्धे प्रतिक्रुद्धस्तु राक्षस:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ក្នុងសមរភូមិ រក្សសនោះដែលកំពុងខឹងក្រហាយ ត្រូវបានរក្សសមួយទៀតប្រឈមមុខ—ហើយវាក៏កើតកំហឹងស្មើគ្នា ដូចកំហឹងឆ្លើយកំហឹង ខណៈអំពើហិង្សានៃសង្គ្រាមកាន់តែរីករាលដាល។

Verse 21

सो5तिविद्धो बलवता राक्षसेन्द्रोी महाबल:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ មហាបល រក្សសេន្រ្ទ—អម្ចាស់នៃរក្សសទាំងឡាយ ដែលខ្លួនឯងក៏មានកម្លាំងដ៏ធំ—ត្រូវបានវាយបុកយ៉ាងខ្លាំង រហូតដល់ដូចជាត្រូវចាក់ធ្លុះទាំងមូល។ នេះបង្ហាញថា ក្នុងកំហឹងនៃសង្គ្រាម សូម្បីអ្នកគួរឱ្យខ្លាចបំផុត ក៏អាចដួលរលំបាន ពេលជួបកម្លាំងលើសលប់។

Verse 22

व्यसृजत्‌ सायकांस्तूर्ण रुक्मपुड्खान्‌ शिलाशितान्‌ | बलवान घटोत्कचद्वारा अत्यन्त क्षत-विक्षत होकर उस महाबली राक्षसराजने तुरंत ही सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सुवर्णमय पंखवाले बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।।

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក គាត់បានបាញ់ព្រួញយ៉ាងរហ័ស—មានស្លាបមាស និងមុតដោយថ្មសាន។ ព្រួញទាំងនោះ ដែលក្បាលចុងត្រូវបានបត់ត្រឡប់ដោយកម្លាំង បានចូលចាក់ក្នុងរក្សសនៅពេលនោះ។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញការកើនឡើងមិនឈប់នៃសមរភូមិ៖ ជំនាញ និងកម្លាំងត្រូវបានបង្វែរទៅរកការធ្វើរបួស ខណៈទម្ងន់ធម៌នៃហិង្សាក្នុងសង្គ្រាមធម៌ នៅតែច្បាស់ក្នុងសំឡេងរៀបរាប់ដ៏ស្ងប់ស្ងាត់របស់អ្នកនិទាន។

Verse 23

ततस्ते पाण्डवा राजन्‌ समन्तान्निशितान्‌ शरान्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «បន្ទាប់មក ព្រះរាជា! ពាណ្ឌវទាំងឡាយ ពីគ្រប់ទិស បានបាញ់ព្រួញមុតស្រួច ដែលបានសំលៀងយ៉ាងល្អ»។

Verse 24

स विध्यमान: समरे पाण्डवैर्जितकाशिभि:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលសមរភូមិ គាត់កំពុងត្រូវបានវាយប្រហារដោយពួកបណ្ឌវៈ—អ្នកដែលបានឈ្នះកាសី—បង្ហាញថា វីរភាព និងជ័យជម្នះកន្លងមក មិនអាចការពារអ្នកពីផលវិបាកភ្លាមៗនៃសង្គ្រាម និងការប្រែប្រួលឥតឈប់ឈរនៃវាសនានៅលើសមរភូមិបានឡើយ។

Verse 25

तत: समरशौण्डो वै भैमसेनिर्महाबल:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភីមសេន—មហាបល និងល្បីថាស្រឡាញ់សមរភូមិ—បានឈានមុខចូលមក ត្រៀមប្រយុទ្ធ ខណៈដែលសង្គ្រាមបន្តរុញច្រានដោយកម្លាំងដ៏សាហាវ។

Verse 26

वेग॑ चक्रे महान्तं च राक्षसेन्द्ररथं प्रति

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ គាត់បានប្រមូលល្បឿនដ៏មហិមា ហើយស្ទុះទៅមុខ ដោយបើកចំទៅរករថសង្គ្រាមរបស់អធិរាជរាក្សស—រូបភាពនៃការតាំងចិត្តយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មិនរអាក់រអួល នៅកណ្ដាលសង្គ្រាមដែលសេចក្តីក្លាហាន និងធម៌កាតព្វកិច្ចត្រូវបានសាកល្បងរាល់ខណៈ។

Verse 27

रथाद्‌ रथमभिद्र॒त्य क्रुद्धों हैडिम्बिराक्षिपत्‌

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយកំហឹងពុះពារ គាត់បានស្ទុះពីរថមួយទៅរថមួយ ហើយគប់អាវុធហៃឌិមបៈចេញទៅ—សកម្មភាពដែលធ្វើឲ្យសមរភូមិកាន់តែសាហាវ និងបង្ហាញថា កំហឹងពេលបានដោះលែងហើយ នាំឲ្យយុទ្ធជនរុញទៅរកវិធីសាស្ត្របំផ្លាញកាន់តែខ្លាំង។

Verse 28

समुत्क्षिप्प च बाहुभ्यामाविध्य च पुनः पुन:

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «លើកវាឡើងដោយដៃទាំងពីរ ហើយបង្វិលវាម្តងហើយម្តងទៀត…» បន្ទាត់នេះបង្ហាញការផ្ទុះឡើងនៃថាមពលយុទ្ធ—ការបង្ហាញកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា ដើម្បីបំភ័យសត្រូវ និងពង្រឹងចិត្តភាគីខ្លួនឯង បញ្ជាក់ថា ក្នុងភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម សមត្ថភាពរាងកាយ និងសម្ពាធផ្លូវចិត្ត ក្លាយជាឧបករណ៍រួមជាមួយសំណួរអំពីធម៌កាតព្វកិច្ច និងការអត់ធ្មត់។

Verse 29

बललाघवसम्पन्न: सम्पन्नो विक्रमेण च

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គាត់ពោរពេញដោយកម្លាំង និងភាពរហ័សរហួន ហើយក៏បានបង្ហាញវីរភាពក្នុងសង្គ្រាមផងដែរ»។

Verse 30

स विस्फारितसर्वाड्रिश्ूर्णितास्थिविंभीषण:

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ គាត់មើលទៅគួរឱ្យភ័យខ្លាច—ដូចភ្នំដែលបែកចេញ—ឆ្អឹងបាក់បែកជាច្រើន ជាទិដ្ឋភាពដ៏សាហាវនៅកណ្ដាលសមរភូមិ។

Verse 31

ततः सुमनस:ः पार्था हते तस्मिन्‌ निशाचरे

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពេលសត្រូវដែលលាក់លៀមដើរពេលយប់នោះត្រូវបានសម្លាប់ កូនប្រុសរបស់ព្រឹថា ក៏រីករាយក្នុងចិត្ត។

Verse 32

तावकाश्च हत॑ दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रे महाबलम्‌,भरतश्रेष्ठ! टूट-फ़ूटकर गिरे हुए पर्वतके समान महाबली राक्षसराज अलम्बुषको मारा गया देख आपके शूरवीर योद्धा तथा उनकी सारी सेनाएँ हाहाकार करने लगीं

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សភារតៈ! ពេលយោធារបស់អ្នកឃើញម្ចាស់រាក្សសដ៏មហាកម្លាំង—អលម្បុស—ត្រូវបានសម្លាប់ ដួលដូចភ្នំបែកបាក់ ពួកគេ និងកងទ័ពទាំងមូល ក៏បន្លឺស្រែកហ៊ោកង្វល់ និងភ័យរន្ធត់។

Verse 33

यादृगेव पुरा वृत्तं रामरावणयो: प्रभो । अलम्बुषने अत्यन्त कुपित होकर घटोत्कचको घायल कर दिया। वे दोनों राक्षस समाजके मुखिया थे। प्रभो! जैसे पूर्वकालमें श्रीराम और रावणका संग्राम हुआ था

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់! ដូចសង្គ្រាមបុរាណរវាងរាម និងរាវណៈ ការប្រយុទ្ធដ៏សាហាវក៏កើតឡើងរវាងអ្នកទាំងពីរនោះដែរ។ អលម្បុស ខឹងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុត បានវាយឲ្យឃាតោត្កច រងរបួសធ្ងន់។ ប៉ុន្តែពេលអលម្បុសដ៏មហាកម្លាំង ត្រូវបំបាក់ ដួលបែកបាក់ដូចភ្នំខូចខាត នោះយោធា និងកងទ័ពទាំងមូល ក៏បន្លឺស្រែកហ៊ោក្នុងភាពភ័យរន្ធត់ ឱ អ្នកជាវីរបុរសក្នុងវង្សភារតៈ។

Verse 34

जनाश्च तद्‌ ददृशिरे रक्ष: कौतूहलान्विता: । यदृ्च्छया निपतितं भूमावज्भारकं यथा,पृथ्वीपर अकस्मात्‌ टूटकर गिरे हुए मंगल ग्रहके समान धराशायी हुए उस राक्षसको बहुत-से मनुष्य कौतूहलवश देखने लगे

Sañjaya said: Many people, seized with curiosity, gathered to look at that rākṣasa lying there—fallen to the ground by sheer chance, like a heavy load suddenly dropped upon the earth.

Verse 35

घटोत्कचस्तु तद्धत्वा रक्षो बलवतां वरम्‌ | मुमोच बलवतन्नादं बल॑ हत्वेव वासव:

Sañjaya said: Having slain that mighty Rākṣasa—Alambuṣa, the foremost among the strong—Ghaṭotkaca let out a thunderous roar, like Vāsava (Indra) roaring after killing the demon Bala. The cry signals both the turning of the battle’s momentum and the fierce resolve of a warrior who removes a grave threat from the field.

Verse 36

(ततो5भिगम्य राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्‌ । स्वकमविदयमन्मूर्थधना साञउ्जलिनिपपात ह ।।

Sañjaya said: Thereafter Ghaṭotkaca approached King Yudhiṣṭhira, the son of Dharma. With hands joined and head bowed, he reported his deed and fell at the king’s feet. The eldest Pāṇḍava, overjoyed, smelled his head in affection, embraced him, and said, “My child, I am greatly pleased with you,” his eyes blossoming with delight. When the night-ranging rākṣasa Alambuṣa, son of Śālakaṭaṅkaṭa, had been crushed and slain by Ghaṭotkaca, everyone rejoiced. Honoured and praised by his fathers and kinsmen for accomplishing a difficult feat, Ghaṭotkaca felt deep satisfaction after killing his enemy—like striking down a ripe alambuṣa fruit.

Verse 37

ततो निनाद: सुमहान्‌ समुत्थित: सशड्खनानाविधबाणघोषवान्‌ | निशम्य त॑ प्रत्यनदंस्तु पाण्डवा- स्‍्ततो ध्वनिर्भुवनमथास्पृशद्‌ भूशम्‌

Sañjaya said: Then a very great roar arose, accompanied by the blare of conches and the many kinds of sounds made by arrows. Hearing it, the Pāṇḍavas responded with joyful acclaim; and that triumphant sound spread far and wide, touching the world on every side. In the ethical frame of the epic, the verse marks the surge of collective resolve and morale on the Pāṇḍava side as the battle’s violence is signaled by martial instruments, yet their response is presented as confident and heartening rather than merely destructive.

Verse 53

विद्ध्वा विद्ध्वा नदद्धृष्ट:पूरयन्‌ खं समन्ततः । राजन! इसी प्रकार अलम्बुष भी युद्धदुर्मद घटोत्कचको बारंबार घायल करके समूचे आकाशको हर्षपूर्वक गुँजाता हुआ सिंहनाद करता था

Sanjaya said: “Having struck him again and again, he showed no sign of faltering, and he filled the sky on every side. O King, in the same way Alambusha too—repeatedly wounding Ghaṭotkacha, who was maddened by the fury of battle—made the whole firmament resound with exultation, roaring like a lion.”

Verse 63

निर्विशेषमयुध्येतां मायाभिरितरेतरम्‌ । इस प्रकार अत्यन्त क्रोधमें भरे हुए वे दोनों महाबली राक्षसराज परस्पर मायाओंको प्रयोग करते हुए समानरूपसे युद्ध करने लगे

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុត គ្សត្ររាក្សសដ៏មហាបលទាំងពីរនោះ បានប្រយុទ្ធគ្នាដោយមិនមានភាពខុសគ្នា—ម្នាក់ៗប្រើមាយា និងអំណាចល្បិចលាក់ ដើម្បីទប់ទល់ម្នាក់ទៀត ឲ្យស្មើកម្លាំងស្មើកម្លាំង ក្នុងសង្គ្រាមដ៏ស្មើសម និងសាហាវ។

Verse 76

मायायुद्धेषु कुशलौ मायायुद्धमयुध्यताम्‌ । वे प्रतिदिन सैकड़ों मायाओंकी सृष्टि करनेवाले थे और दोनों ही मायायुद्धमें कुशल थे। अतः एक-दूसरेको मोहित करते हुए मायाद्वारा ही युद्ध करने लगे

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពួកគេជាអ្នកឯកទេសក្នុងសង្គ្រាមមាយា ដូច្នេះបានប្រយុទ្ធគ្នាដោយមាយាផ្ទាល់។ រៀងរាល់ថ្ងៃ ពួកគេបង្កើតមាយារាប់រយ ហើយទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែចេះសង្គ្រាមមាយា។ ដូច្នេះ ម្នាក់ៗព្យាយាមបំភាន់ម្នាក់ទៀត ដោយមាយា និងការបំភាន់តបការបំភាន់។

Verse 96

अलम्बुषं राक्षसेन्द्रं दृष्टवाक्रुध्यन्त पाण्डवा: | मायायुद्धविशारद राक्षसराज अलम्बुषको इस प्रकार युद्ध करते देख समस्त पाण्डव कुपित हो उठे

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ពេលឃើញអលម្បុសា ព្រះអម្ចាស់នៃរាក្សស ដែលឯកទេសក្នុងសង្គ្រាមមាយា ប្រយុទ្ធយ៉ាងនោះ បណ្ឌវទាំងអស់ក៏កើតកំហឹងឡើង។ ការប្រយុទ្ធដោយមាយា និងការលួចលាក់ បានបង្កឲ្យអ្នកដែលគោរពធម៌ក្សត្រយុទ្ធដោយត្រង់ត្រូវ មានការខឹងសម្បារយ៉ាងសមហេតុសមផល។

Verse 103

अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनादयो नृप । राजन! वे अत्यन्त उद्विग्न हुए भीमसेन आदि श्रेष्ठ वीर क्रोधमें भरकर रथोंद्वारा सब ओरसे अलम्बुषपर टूट पड़े

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា! ភីមសេន និងវីរបុរសដទៃទៀត ដោយកំហឹងបានរត់ចូលប្រយុទ្ធ។ ទោះជាវីរបុរសឆ្នើមក៏ដោយ ពួកគេក៏រំភើបខ្លាំងណាស់; ឡើងលើរថសង្គ្រាម ហើយវាយលុកអលម្បុសាពីគ្រប់ទិសទាំងអស់។

Verse 109

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि अलम्बुषवधे नवाधिकशततमोड<ध्याय:

ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីមហាភារត» នៅក្នុង «ដ្រូណបರ್ವ» ក្នុងផ្នែកអំពីការសម្លាប់ជ័យទ្រថ បញ្ចប់ជំពូកទីមួយរយប្រាំបួន ដែលនិយាយអំពីការសម្លាប់អលម្បុសា។

Verse 123

तस्माद्‌ रथव्रजान्मुक्तो वनदाहादिव द्विप: । उस समय अलम्बुष अपने अस्त्रोंकी मायासे उनके उस महान्‌ अस्त्रवेगको दबाकर रथसमूहके उस घेरेसे मुक्त हो गया, मानो कोई गजराज दावानलके घेरेसे बाहर हो गया हो

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូច្នេះ ពេលបានរួចផុតពីក្រុមរទះដែលចង្អៀតជុំវិញ គាត់បានបំបែកចេញដោយអំណាច—ដូចដំរីមហាបលរត់រួចពីភ្លើងឆេះព្រៃ។ ដោយមាយាវុធរបស់អលម្បុស គាត់បានទប់ស្កាត់ល្បឿនវុធដ៏ខ្លាំងនោះ ហើយរួចផុតពីរង្វង់រទះ ដូចស្តេចដំរីចេញពីរង្វង់ភ្លើងដាវានល។

Verse 133

मारुतिं पञ्चविंशत्या भैमसेनिं च पठ्चभि: । उसने इन्द्रके वज्ञकी भाँति घोर टंकार करनेवाले अपने भयंकर धनुषको तानकर भीमसेनको पचीस और उनके पुत्र घटोत्कचको पाँच बाण मारे

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ គាត់ទាញធ្នូដ៏គួរឱ្យភ័យ ដែលបន្លឺសំឡេងគួរឱ្យរន្ធត់ ដូចវជ្រៈរបស់ឥន្ទ្រា ហើយបាញ់ព្រួញម្ភៃប្រាំទៅលើភីមសេន និងបាញ់ព្រួញប្រាំទៅលើឃតោត្កច កូនប្រុសរបស់ភីម។

Verse 173

पुनर्विव्याध सप्तत्या ननाद च महाबल: । तत्पश्चात्‌ नकुलने चौंसठ और द्रौपदीकुमारोंने तीन-तीन बाणोंसे अलम्बुषको बींध डाला। तदनन्तर महाबली हिडिम्बाकुमारने युद्धस्थलमें उस राक्षसको पचास बाणोंसे घायल करके पुनः सत्तर बाणोंद्वारा बींध डाला और बड़े जोरसे गर्जना की

បន្ទាប់មក អលម្បុសដ៏មហាបល បានបាញ់ម្ដងទៀតចំនួនចិតសិប ហើយគាត់បានបន្លឺសំឡេងគំហុក។ បន្ទាប់ពីនោះ នកុលបានចាក់អលម្បុសដោយព្រួញហុកសិបបួន ហើយកូនៗរបស់ទ្រៅបទីបានចាក់ម្នាក់ៗបីព្រួញ។ រួចមក ឃតោត្កច កូនប្រុសហិឌិម្បា ដ៏មហាបល បានធ្វើឲ្យរាក្សសនោះរងរបួសដោយព្រួញហាសិប ហើយបន្ទាប់មកចាក់ម្ដងទៀតដោយព្រួញចិតសិប នៅលើសមរភូមិ ហើយគាត់បានគ្រហឹមយ៉ាងខ្លាំង។

Verse 196

प्रतिविव्याध तान्‌ सर्वान्‌ पज्चभि: पज्चभि: शरै: | उन महाधनुर्थर महारथियोंद्वारा सब ओरसे अत्यन्त घायल होकर बदलेमें अलम्बुषने भी पाँच-पाँच बाणोंसे उन सबको वेध दिया

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ទោះត្រូវមហារថីអ្នកកាន់ធ្នូធំៗវាយប្រហារពីគ្រប់ទិស ហើយរងរបួសធ្ងន់ណាស់ ក៏អលម្បុសបានសងសឹកភ្លាមៗ ដោយចាក់ពួកគេទាំងអស់ម្នាក់ៗដោយព្រួញប្រាំ។

Verse 203

हैडिम्बो भरतश्रेष्ठ शरैरविव्याध सप्तभि: । भरतश्रेष्ठ) उस युद्धस्थलमें कुपित हुए राक्षस अलम्बुषको क्रोधमें भरे हुए निशाचर घटोत्कचने सात बाणोंसे घायल कर दिया

សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះអង្គជាប្រសើរនៃពួកភារតៈ! នៅលើសមរភូមិ ឃតោត្កច ជាហៃឌិម្បា បានចាក់ និងធ្វើឲ្យអលម្បុសរងរបួសដោយព្រួញប្រាំពីរ។

Verse 226

रुषिता: पन्नगा यद्धद्‌ गिरिशूड़ं महाबला: । जैसे रोषमें भरे हुए महाबली सर्प पर्वतसे शिखरपर चढ़ जाते हैं, उसी प्रकार अलम्बुषके वे झुकी हुई गाँठवाले बाण उस समय घटोत्कचके शरीरमें घुस गये

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូចពស់មានកម្លាំងធំៗ ដែលកំពុងខឹងក្រហាយ ឡើងទៅកាន់កំពូលភ្នំ ដូច្នោះដែរ ព្រួញមានក្បាលជាប់កងៗ ហើយបត់ចុះរបស់អលម្បុស នៅវេលានោះ បានចាក់ចូលក្នុងរាងកាយរបស់ឃដោត្កច»។

Verse 233

प्रेषयामासुरुद्धिग्ना हैडिम्बश्न घटोत्कच: । राजन्‌! तदनन्तर पाण्डव तथा हिडिम्बाकुमार घटोत्कच--सबने उद्विग्न होकर सब ओरसे अलम्बुषपर पैने बाणोंकी वर्षा प्रारम्भ कर दी

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឃដោត្កច អ្នកហៃឌិម្បៈ មានចិត្តរំខាន និងភ័យស្លន់ស្លោ បានបាញ់ប្រហារចេញទៅ។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជា! ភ្លាមៗនោះ បណ្ឌវទាំងឡាយ—រួមទាំងកូនរបស់ហិឌិម្បា គឺឃដោត្កច—បានកើតកំហឹងរឹងមាំ ហើយចាប់ផ្តើមបាញ់ព្រួញមុតស្រួចជាប្រឡូកមេឃ ពីគ្រប់ទិស ទៅលើអលម្បុស»។

Verse 243

मर्त्यधर्ममनुप्राप्त: कर्तव्यं नानवपद्यत | विजयसे उल्लसित होनेवाले पाण्डवोंद्वारा समरभूमिमें विद्ध होकर मर्त्यधर्मको प्राप्त हुए अलम्बुषसे कुछ भी करते न बना

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «អលម្បុស ដែលបានធ្លាក់ចូលក្រោមច្បាប់នៃមនុស្សស្លាប់ ហើយត្រូវបានបណ្ឌវដែលកំពុងរីករាយនឹងជ័យជម្នះ បាញ់ចាក់នៅលើសមរភូមិ នោះបានឈានដល់វាសនារបស់មនុស្សស្លាប់ ហើយមិនអាចធ្វើអ្វីបានទៀតឡើយ»។

Verse 253

समीक्ष्य तदवस्थं तं वधायास्य मनो दे | तब समरकुशल महाबली भीमसेनकुमारने अलम्बुषको उस अवस्थामें देखकर मन-ही- मन उसके वधका निश्चय किया

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឃើញគាត់នៅក្នុងសភាពនោះ កូនប្រុសរបស់ភីមសេន—អ្នកមានកម្លាំងធំ និងជំនាញសង្គ្រាម—បានសម្រេចចិត្តក្នុងចិត្តថា នឹងសម្លាប់អលម្បុស»។

Verse 266

दग्धाद्रिकूटशृज्ञाभं भिन्नाउजजनचयोपमम्‌ । उसने जले हुए पर्वतशिखर तथा कटे-छटे कोयलेके पहाड़के समान प्रतीत होनेवाले राक्षसराज अलम्बुषके रथपर पहुँचनेके लिये महान्‌ वेग प्रकट किया

សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គាត់បានបង្ហាញល្បឿនដ៏អស្ចារ្យ ដើម្បីទៅដល់រទេះសង្គ្រាមរបស់ស្តេចរាក្សស អលម្បុស ដែលមើលទៅដូចកំពូលភ្នំដែលត្រូវភ្លើងឆេះ និងដូចគំនរថ្មខ្មៅបែកបាក់—រូបភាពនៃសង្គ្រាមដែលងងឹតដោយផ្សែង និងការបំផ្លាញ»។

Verse 273

उदबबर्ह रथाच्चापि पन्नगं गरुडो यथा । क्रोधमें भरे हुए हिडिम्बाकुमारने अपने रथसे अलम्बुषके रथपर कूदकर उसे पकड़ लिया और जैसे गरुड़ सर्पको टाँग लेता है, उसी प्रकार उसने भी अलम्बुषको रथसे उठा लिया

Sañjaya said: In the fury of battle, the son of Hiḍimbā sprang from his own chariot onto Alambuṣa’s chariot, seized him, and lifted him up—just as Garuḍa snatches a serpent. The image underscores the ruthless momentum of war, where wrath turns strength into overpowering violence and the battlefield becomes a place of swift, decisive domination rather than deliberative restraint.

Verse 283

निष्पिपेष क्षितौ क्षिप्र॑ पूर्णकुम्भमिवाश्मनि । दोनों भुजाओंसे अलम्बुषको ऊपर उठाकर घटोत्कचने बारंबार घुमाया और जैसे जलसे भरे हुए घड़ेको पत्थरपर पटक दिया जाय, उसी प्रकार उसे शीघ्र ही पृथ्वीपर दे मारा

Sañjaya said: Ghaṭotkaca swiftly crushed Alambuṣa down upon the earth, as one would smash a water-filled jar against a stone. The image underscores the brutal momentum of battle—strength used without restraint, where a warrior’s body becomes as fragile as pottery before overwhelming force.

Verse 303

घटोत्कचेन वीरेण हत: शालकटड्कट: । वीर घटोत्कचके द्वारा मारे गये शालकटंकटाके पुत्र अलम्बुषके सारे अंग फट गये थे। उसकी हडियाँ चूर-चूर हो गयी थीं और वह बड़ा भयंकर दिखायी देता था

Sañjaya said: The fierce warrior Śālakaṭaṅkaṭa was slain by the hero Ghaṭotkaca. In the brutal momentum of this night-battle, the fall of such a fighter underscores the Mahābhārata’s recurring ethical tension: valor and prowess can decide outcomes on the field, yet every victory is inseparable from grievous bodily ruin and the widening circle of grief that war inevitably brings.

Verse 316

चुक्रुशु: सिंहनादांश्व वासांस्यादुधुवुश्च ह । उस निशाचर अल्म्बुषके मारे जानेपर कुन्तीके सभी पुत्र प्रसन्नचित्त हो सिंहनाद करने और वस्त्र हिलाने लगे

Sañjaya said: When the night-roaming Alambuṣa had been slain, all the sons of Kuntī, their minds uplifted, raised lion-like victory-cries and waved their garments in exultation. The moment marks a surge of morale on the Pāṇḍava side, where the fall of a fearsome foe is met with public celebration and renewed resolve amid the harsh ethics of war.

Verse 2936

भैमसेनी रणे क्रुद्ध: सर्वसैन्यान्य भीषयत्‌ । घटोत्कचमें बल और फुर्ती दोनों विद्यमान थे। वह अद्भुत पराक्रमसे सम्पन्न था। उसने रणक्षेत्रमें कुपित होकर आपकी समस्त सेनाओंको भयभीत कर दिया

Sañjaya said: Enraged in the thick of battle, Bhīmasena’s son struck terror into all the armies. Ghaṭotkaca possessed both strength and swift agility; endowed with extraordinary valor, he raged on the battlefield and made your entire host tremble with fear.