Shloka 36
Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya
Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity
रथैर्भग्नैर्ध्वजैश्छिन्नैनिकृत्तै श्न महायुधै: । चामरैरव्यजनैश्वैव छत्रैश्न सुमहाप्रभै:
sañjaya uvāca |
rathair bhagnair dhvajaiś chinnai nikṛttaiś ca mahāyudhaiḥ |
cāmarair avyajanaiś caiva chatraiś ca sumahāprabhaiḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ សមរភូមិពោរពេញដោយរថសេះបែកបាក់ ទង់ជ័យត្រូវកាត់ផ្តាច់ និងអាវុធធំៗត្រូវកាប់បំបែក; មានចាមរ (កន្ទុយយ៉ាក់) និងកង្ហារធ្លាក់ចុះ ហើយមានឆត្រដ៏រុងរឿងភ្លឺចែងចាំង។ ដូច្នេះដីសង្គ្រាមមើលទៅដូចត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយនិមិត្តសញ្ញាអំណាចរបស់យោធា—រូបភាពដែលបង្ហាញថា កិត្តិយសយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលធ្លាប់ត្រូវគេគោរពថាជាខ្ពង់ខ្ពស់ ត្រូវអំពើហិង្សាបំបែកឲ្យក្លាយជាសំណល់រាយប៉ាយ។»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the transience of worldly splendor: royal emblems and heroic display—parasols, banners, and weapons—end as debris on the battlefield. It implicitly critiques attachment to martial glory by showing how quickly honor-symbols become mere wreckage under violence.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra the दृश्य of the battlefield: broken chariots, severed standards, shattered weapons, and fallen ceremonial items like chowries, fans, and radiant parasols scattered everywhere, conveying the scale and devastation of the fighting.