Shloka 64
Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam
Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants
अठिदा: पाशिवाटाश्व तनया: सुनयास्तथा । ऋषिका विदभा: काकास्तड़णा: परतद्भणा:,भरतश्रेष्ठ] अब जो दक्षिणदिशाके अन्यान्य जनपद हैं उनका वर्णन सुनिये--द्रविड, केरल, प्राच्य, भूषिक, वनवासिक, कर्णाटक, महिषक, विकल्प, मूषक, झिल्लिक, कुन्तल, सौहृद, नभकानन, कौकुट्टक, चोल, कोंकण, मालव, नर, समंग, करक, कुकुर, अंगार, मारिष, ध्वजिनी, उत्सव-संकेत, त्रिगर्त, शाल्वसेनि, व्यूक, कोकबक, प्रोष्ठ, समवेगवश, विन्ध्यचुलिक, पुलिन्द, वल्कल, मालव, बल्लव, अपरबल्लव, कुलिन्द, कालद, कुण्डल, करट, मूषक, स्तनबाल, सनीप, घट, सूंजय, अठिद, पाशिवाट, तनय, सुनय, ऋषिक, विदभ, काक, तंगण, परतंगण, उत्तर और क्रूर अपरम्लेच्छ, यवन, चीन तथा जहाँ भयानक म्लेच्छक-जातिके लोग निवास करते हैं, वह काम्बोज
sañjaya uvāca |
aṭhidāḥ pāśivāṭāśva-tanayāḥ sunayās tathā |
ṛṣikā vidabhāḥ kākās taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ មានពួក អឋិទៈ (Aṭhidā), បាសិវាដៈ (Pāśivāṭa), អશ્વ-តនយៈ (Aśva-tanaya—‘កូនចៅសេះ’/វង្សកុលពាក់ព័ន្ធសេះ), សុនយៈ (Sunaya); ហើយក៏មានពួក ឫષិកៈ (Ṛṣika), វិទភៈ (Vidabha), កាកៈ (Kāka), តង្គណៈ (Taṅgaṇa) និង បរតង្គណៈ (Parataṅgaṇa)»។ ក្នុងអត្ថបទនេះ អ្នកនិពន្ធបន្តរាយនាមតំបន់ និងសហគមន៍ ដើម្បីគូសផែនទីនៃពិភពមនុស្សដ៏ធំទូលាយជុំវិញសង្គ្រាមកុរុក្សេត្រា ហើយបញ្ជាក់ថា ការលាតសន្ធឹង និងផលវិបាកនៃសង្គ្រាម លើសពីរាជវង្សតែមួយ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive rather than doctrinal: by enumerating many peoples and regions, it conveys the epic’s moral scale—political ambition and adharma in a royal conflict can draw in (or affect) far-flung communities, reminding the listener that collective suffering and responsibility extend beyond the immediate protagonists.
Sañjaya continues reporting to Dhṛtarāṣṭra a geographic-ethnographic catalog of janapadas and tribes associated with the broader world around the Kurukṣetra war, here naming groups such as the Vidabhas (Vidarbha) and Taṅgaṇas among others.