Shloka 21
भीष्मभीमसमागमः — Bhīṣma–Bhīma Strategic Engagement and Counsel to the King
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूढ: प्रत्यड्मुखो युधि । मण्डल: स महाव्यूहो दुर्भेद्योडमित्रघातन:,भीष्मने युद्धस्थलमें कौरव-सैनिकोंका पश्चिमाभिमुख व्यूह बनाया था। वह मण्डल नामक महाव्यूह दुर्भेद्य होनेके साथ ही शत्रुओंका संहार करनेवाला था
bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭrāṇāṃ vyūḍhaḥ pratyag-mukho yudhi | maṇḍalaḥ sa mahāvyūho durbhedyo 'mitra-ghātanaḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅកណ្ដាលសង្គ្រាម ភីष្មបានរៀបចំកូនចៅធೃತរाष्ट्रឲ្យឈរជាវ្យូហៈបែរទៅទិសលិច។ វ្យូហៈដ៏ធំឈ្មោះ «មណ្ឌល» នោះ ពិបាកបំបែក ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបំផ្លាញសត្រូវ—ជារូបមន្តនៃវិន័យយុទ្ធសាស្ត្រដែលចងភ្ជាប់នឹងភាពបំផ្លាញនៃសង្គ្រាម។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how disciplined organization and leadership (vyūha) can make a force formidable; ethically, it also reminds the reader that strategic excellence in war is value-neutral—its moral weight depends on the cause and the dharmic alignment of those who wield it.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Bhīṣma has arranged the Kaurava troops into a west-facing Maṇḍala (circular) great formation, described as hard to penetrate and effective for destroying enemies.