Shloka 3
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
संजय कहते हैं--राजन! आपने अपने ही दोषसे यह संकट प्राप्त किया है। भरतश्रेष्ठ) जिन धर्म और अधर्मके सम्मिश्रणसे उत्पन्न दोषोंको आप देखते थे, उन्हें दुर्योधन नहीं देख सका था। प्रजानाथ! आपके अपराधसे ही पहले द्यूतक्रीड़ाकी घटना घटी थी ।। तव दोषेण युद्ध च प्रवृत्तं सह पाण्डवै: । त्वमेवाद्य फलं भुड्क्षे कृत्वा किल्बिषमात्मना,तथा आपके ही दोषसे आज पाण्डवोंके साथ युद्ध आरम्भ हुआ। आपने स्वयं ही जो पाप किया है, उसका फल आज आप ही भोग रहे हैं
sañjaya uvāca—rājan! āpena svadoṣeṇaiva idaṁ saṅkaṭaṁ prāptam. bharataśreṣṭha! ye dharma-adharma-sammīśraṇāt utpannān doṣān tvaṁ paśyasi, tān duryodhano na paśyati sma. prajānātha! tava aparādhenāiva pūrvaṁ dyūtakrīḍāyāḥ ghaṭanā abhavat. tava doṣeṇa yuddhaṁ ca pravṛttaṁ saha pāṇḍavaiḥ. tvam evādya phalaṁ bhuṅkṣe kṛtvā kilbiṣam ātmanā.
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ដោយសារខុសឆ្គងរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ព្រះអង្គបានធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិនេះ។ ឱ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងវង្សភារត កំហុសដែលកើតពីការលាយបញ្ចូលធម៌ និងអធម៌—អ្វីដែលព្រះអង្គឥឡូវអាចឃើញ—ដុរយោធនមិនអាចឃើញបានទេ។ ឱ ម្ចាស់ប្រជាជន ដោយសារអំពើខុសរបស់ព្រះអង្គ កាលពីមុនបានកើតមានព្រឹត្តិការណ៍លេងស៊ីសង។ ហើយដោយសារខុសរបស់ព្រះអង្គផងដែរ សង្គ្រាមនេះបានចាប់ផ្តើមជាមួយបណ្ឌវ។ ព្រះអង្គបានប្រព្រឹត្តបាបដោយខ្លួនឯង ដូច្នេះថ្ងៃនេះ ព្រះអង្គឯងកំពុងសាកល្បងផ្លែផលរបស់វា»។
संजय उवाच
Educational Q&A
Moral responsibility cannot be shifted: a ruler’s compromises—mixing dharma with adharma—generate consequences. The war and suffering are presented as the karmic fruit of Dhritarashtra’s earlier failures (especially permitting the dice-game and injustice), and blindness to wrongdoing (as in Duryodhana) worsens disaster.
Sanjaya addresses Dhritarashtra and bluntly attributes the present calamity and the outbreak of war with the Pandavas to the king’s own faults and prior offenses, recalling the dice-game as the initiating wrong and framing the current crisis as its inevitable result.