Shloka 12
भीष्मस्य मण्डलव्यूहः — Bhīṣma’s Maṇḍala Battle-Formation and the Opening Engagements
उन बाणोंका स्पर्श मृत्युके तुल्य था। राजन्! उस समय सात्यकिके साथ आये हुए सैनिक उन सायकोंका वेग न सह सके। नरेश्वर! युद्धभूमिमें वे रण-दुर्मद सात्यकिको वहीं छोड़कर सब ओर भाग निकले ।। त॑ दृष्टवा युयुधानस्य सुता दश महाबला: । महारथा: समाख्याताश्षित्रवर्मायुधध्वजा:,सात्यकिके दस महाबलवानू पुत्र थे। उनके कवच, आयुध और ध्वज सभी विचित्र थे। वे सब-के-सब महारथी कहे जाते थे। वे युद्धस्थलमें यूपचिह्वलित ध्वजवाले महारथी भूरिश्रवाको देखकर उसके पास आये और अत्यन्त क्रोधपूर्वक उससे इस प्रकार बोले --
tān bāṇānāṃ sparśo mṛtyu-tulya āsa | rājan! tadā sātyaki-sahāgatāḥ sainikās teṣāṃ sāyakānāṃ vegaṃ na soḍhum aśaknuvan | nareśvara! raṇa-durmadās te yuddha-bhūmau yuyudhānaṃ tatraiva parityajya sarvato vidudruvuḥ || taṃ dṛṣṭvā yuyudhānasya sutā daśa mahābalāḥ | mahārathāḥ samākhyātāś citra-varmāyudha-dhvajāḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ការប៉ះព្រួញទាំងនោះស្មើនឹងមរណៈ។ ព្រះរាជា នៅពេលនោះ ទ័ពដែលមកជាមួយសាត្យគីមិនអាចទ្រាំទ្រកម្លាំងនៃសាយកទាំងនោះបានទេ។ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស ពួកគេបានបោះបង់យុយុធាន (សាត្យគី) នៅលើសមរភូមិ ហើយរត់គេចទៅគ្រប់ទិស។ ឃើញដូច្នោះ កូនប្រុសដប់នាក់របស់សាត្យគី—អ្នកក្លាហានមហាបលា ល្បីថាជាមហារថ—ពាក់កវចដ៏ភ្លឺរលោង កាន់អាវុធ និងទង់ជ័យដ៏អស្ចារ្យ—បានចូលទៅមុខប្រឆាំងសត្រូវ ដោយកំហឹង និងដោយធម៌នៃការពារឪពុកក្នុងភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម។
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts panic-driven self-preservation with the warrior-ethic of standing by one’s leader and kin. It highlights how dharma in war is tested under fear: ordinary troops may break, while those bound by honor and familial duty step forward to protect their own.
Sātyaki’s accompanying soldiers cannot withstand the deadly arrow-volley and flee, leaving him exposed on the battlefield. In response, Sātyaki’s ten powerful sons—renowned as mahārathas—advance toward the enemy, prepared to confront the threat and defend their father.