Shloka 27
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
जनेश्वर! कुछ लोग पृथ्वीपर गिरे हुए थे, कुछ गिराये जा रहे थे और कितने ही गिरकर छटपटा रहे थे। इस प्रकार यत्र-तत्र भयंकर युद्ध चल रहा था ।। विरथा रथिनश्षात्र निस्त्रिंशवरधारिण: । अन्योन्यमभिधावन्त: परस्परवधैषिण:,कितने ही रथी रथहीन होकर हाथमें सुदृढ़ तलवार लिये एक-दूसरेको मार डालनेकी इच्छासे परस्पर टूट पड़ते थे
virathā rathinaś cātra nistriṁśa-varadhāriṇaḥ | anyonyam abhidhāvantaḥ paraspara-vadhaiṣiṇaḥ ||
សញ្ញយៈបាននិយាយថា៖ នៅទីនោះ អ្នកចម្បាំងលើរថជាច្រើន បាត់បង់រថរបស់ខ្លួនហើយ កាន់ដាវមាំមួន រត់ប្រញាប់ទៅប្រយុទ្ធគ្នា ម្នាក់ៗស្វែងរកសេចក្តីស្លាប់របស់ម្នាក់ទៀត។ ក្នុងភាពចលាចលនោះ មនុស្សខ្លះដួលលើដី ខ្លះត្រូវវាយឲ្យដួល ហើយខ្លះដួលហើយរមួលរមែងដោយឈឺចាប់—ដូច្នេះសង្គ្រាមដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចបានផ្ទុះឡើងជាចំណុចៗគ្រប់ទីកន្លែង ដោយកំហឹងប្រឆាំងគ្នា និងចិត្តចង់សម្លាប់។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and psychological collapse that war can produce: once the structures of order (like chariots, formations, and command) break, combat devolves into mutual killing driven by rage and survival. It implicitly contrasts the ideal of regulated kṣatriya warfare with the grim reality of slaughter when restraint fails.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battle has become intensely chaotic in places: chariot-warriors who have lost their chariots fight on foot with swords, charging at one another with the intent to kill, while many fall, are struck down, and writhe on the ground amid scattered, terrifying clashes.