Shloka 19
आत्मदोष-उपदेशः तथा भीम-धृष्टद्युम्नयोः संयोगः
Self-Causation Counsel and the Bhīma–Dhṛṣṭadyumna Convergence
उत्पत्य निपतन्त्यन्ये शरघातप्रपीडिता: । तावकानां परेषां च योधा भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठी] आपके और शत्रुपक्षके कितने ही योद्धा बाणोंके गहरे आघातसे अत्यन्त पीड़ित हो उछलकर गिर पड़ते थे
utpatya nipatantyanye śaraghātaprapīḍitāḥ | tāvakānāṃ pareṣāṃ ca yodhā bharatasattama ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ឱ ព្រះអង្គជាបុត្រស្រស់នៃពួកភារតៈ! អ្នកយោធាជាច្រើន—ទាំងខាងព្រះអង្គ និងខាងសត្រូវ—ត្រូវរងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំងដោយសារព្រួញចាក់ជ្រៅ; ពួកគេកន្ត្រាក់ឡើងដោយវេទនា ហើយធ្លាក់ចុះវិញ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the shared human cost of war: suffering is not confined to one side. Sañjaya’s even-handed description highlights the tragic impartiality of violence—both ‘yours’ and ‘the enemy’s’ warriors are equally broken by the same weapons.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the intensity of the fighting: many combatants on both sides, struck hard by arrows, convulse upward and then collapse to the ground, conveying the battlefield’s brutal momentum.