Shloka 84
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
विप्रजग्मुरनीकेषु मेघा वातहता इव । मृद्नन्तः स्वान्यनीकानि विनदन्त: शरातुरा:
viprajagmur anīkeṣu meghā vātahatā iva | mṛdnantaḥ svāny anīkāni vinadantaḥ śarāturāḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ នៅពេលភីមា កូនបណ្ឌុ បានសម្លាប់អ្នកជិះទាំងឡាយចោលហើយ ដំរីឆ្កួតជាច្រើន ដូចពពកដែលត្រូវខ្យល់បោកបក់ បានបែកច្របូកច្របល់ចូលក្នុងប្លង់កងទ័ព។ ពួកវាជាន់កម្ទេចជួរទ័ពខ្លួនឯង ហើយដោយឈឺចាប់ពីព្រួញ ក៏ស្រែករំពងដោយទុក្ខវេទនា—បង្ហាញថា ក្នុងសង្គ្រាម កម្លាំងដែលគ្មានការគ្រប់គ្រង អាចត្រឡប់មកបំផ្លាញខ្លួនឯង។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical insight of the epic: violence unleashes forces that easily become uncontrollable. Power without restraint and coordination can rebound upon one’s own people, turning strength (war-elephants) into self-inflicted disaster.
After Bhīma kills many mounted fighters, the Kaurava war-elephants—wounded by arrows and maddened—lose control, scatter through the formations, trample their own troops, and cry out in pain, creating panic and disorder in the Kaurava ranks.