Shloka 18
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
गदामुसलरुग्णानां भिन्नानां च वरासिभि: | दन्तिदन्तावभिन्नानां मृदितानां च दन्तिभि:
sañjaya uvāca | gadāmusalarugṇānāṃ bhinnānāṃ ca varāsibhiḥ | dantidantāvabhinnānāṃ mṛditānāṃ ca dantibhiḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅលើសមរភូមិនោះ មនុស្សជាច្រើនត្រូវបាក់បែកអវយវៈដោយការវាយប្រហារនៃគដា និងមូសល; មនុស្សជាច្រើនត្រូវកាប់បំបែកដោយដាវល្អឥតខ្ចោះ; មនុស្សជាច្រើនត្រូវស្នែងដំរីចាក់បែករាងកាយ ហើយមនុស្សជាច្រើនត្រូវដំរីកិនបំផ្លាញក្រោមទម្ងន់។ ដូច្នេះ ក្រុមយោធាជាច្រើនរាប់មិនអស់ ដែលស្ទើរតែស្លាប់ បានហៅគ្នាទៅវិញទៅមក។ ឱ ភារតៈ សំឡេងយំស្រែកដ៏គួរឱ្យខ្លាចរបស់ពួកគេ លាន់ឮដូចសំឡេងរំខានរបស់វិញ្ញាណ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the concrete suffering produced by warfare—maiming, dismemberment, trampling—thereby sharpening the ethical tension in the epic: even when war is framed as dharma for kṣatriyas, its reality is mass anguish, demanding sober moral reflection rather than triumphalism.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra the scene on the battlefield: warriors are broken by maces and clubs, cut down by swords, ripped by elephants’ tusks, and crushed under elephants, while the half-dead cry out in terrifying lamentation.