Shloka 2
संजय उवाच ततस्ते पाण्डवा:ः सर्वे सूर्यस्योदयनं प्रति । ताड्यमानासु भेरीषु मृदड्भेष्वानकेषु च,संजयने कहा--राजन्! तदनन्तर सूर्योदय होनेपर रणभेरियाँ बज उठीं, मृदंग और ढोल पीटे जाने लगे, दहीके समान श्वेतवर्णवाले शंख सब ओर बजाये जाने लगे। उस समय समस्त पाण्डव शिखण्डीको आगे करके युद्धके लिये शिविरसे बाहर निकले
sañjaya uvāca tataste pāṇḍavāḥ sarve sūryasyodayaṃ prati | tāḍyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣv ānakeṣu ca ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បពិត្រព្រះមហាក្សត្រ! បន្ទាប់មក ពេលព្រះអាទិត្យរះឡើង ព្រះភេរីសង្គ្រាមត្រូវបានវាយឲ្យលាន់រំពង—កែតលដ្រាំ ម្រឹដង្គ និងឧបករណ៍សង្គ្រាមផ្សេងៗសូរស័ព្ទកក្រើក។ ទិដ្ឋភាពនោះជាសញ្ញានៃការចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមយ៉ាងសក្ការៈ—មិនមែនជាជម្លោះឯកជនទេ ប៉ុន្តែជាការប្រយុទ្ធសាធារណៈតាមរបៀប ដែលកាតព្វកិច្ច និងសេចក្តីសម្រេចចិត្ត ត្រូវបានប្រកាសតាមសូរស័ព្ទពិធីការយុទ្ធ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores disciplined, duty-bound warfare: action begins at an auspicious, public moment (sunrise) and is framed by formal martial signals. It reflects the Mahābhārata’s ethical tension—war is grievous, yet undertaken as a regulated kṣatriya obligation rather than impulsive violence.
Sañjaya reports that at sunrise the Pāṇḍavas move out as battle-instruments—bherīs, mṛdaṅgas, and ānakas—are struck. It sets the battlefield atmosphere and marks the organized start of the day’s engagement.