Shloka 19
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें जहाँ-तहाँ सब योद्धा झुकी हुई गाँठवाले नाना प्रकारके भयंकर बाणोंद्वारा अपने विपक्षियोंको परलोकके अतिथि बनाने लगे ।।
prajānātha! tasmin yuddhasthale yatra-tatra sarve yoddhāḥ namra-parvaṇāṁ nānā-vidhānāṁ bhīṣaṇānāṁ bāṇānāṁ prahāraiḥ sva-pakṣīyān vipakṣān paralokasyātithīn akaruvan. rathās tu rathibhir hīnā hatasārathayas tathā, vipradrutāś śvāḥ samare diśo jagmuḥ samantataḥ.
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស នៅលើសមរភូមិនោះ អ្នកប្រយុទ្ធទាំងឡាយនៅគ្រប់ទីកន្លែង ដោយព្រួញគួរឱ្យភ័យខ្លាចជាច្រើនប្រភេទ ដែលមានចំណុចភ្ជាប់កោងចុះ បានធ្វើឲ្យសត្រូវរបស់ខ្លួនក្លាយជាភ្ញៀវនៃលោកបន្ទាប់។ ហើយរថសង្គ្រាមជាច្រើន—គ្មានអ្នកប្រយុទ្ធលើរថ និងអ្នកបើករថត្រូវសម្លាប់—ត្រូវសេះដែលភ័យខ្លាចរត់ផ្តាច់ខ្សែ នាំឲ្យវិលវល់ទៅគ្រប់ទិសទាំងអស់លើសមរភូមិ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the stark impermanence of life in war: prowess and status collapse instantly, and death becomes the inevitable ‘host’ receiving those struck down. It implicitly cautions that martial duty (kṣatriya-dharma) operates within a grim moral horizon where consequences are irreversible.
Sañjaya reports to the king that the battle has become chaotic and lethal: warriors are killing opponents with fearsome arrows, while riderless chariots—charioteers slain and fighters gone—are dragged by panicked horses, circling and scattering in every direction.