Shloka 17
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
रथी रथिनमासाद्य प्राहिणोद् यमसादनम् । तथेतरान् समासाद्य नरनागाश्चसादिन:,रथीने रथीका सामना करके उसे यमलोक पहुँचा दिया। पैदल, हाथीसवार और घुड़सवारोंने भी एक-दूसरेसे भिड़कर ऐसा ही किया
sañjaya uvāca | rathī rathinam āsādya prāhiṇod yamasādanam | tathā itarān samāsādya nara-nāgāś ca sādināḥ |
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ អ្នកប្រយុទ្ធលើរថសង្គ្រាមម្នាក់ ចូលប្រឈមមុខអ្នកប្រយុទ្ធលើរថសង្គ្រាមម្នាក់ទៀត ហើយបញ្ជូនគាត់ទៅកាន់លំនៅរបស់យមរាជ។ ដូចគ្នានោះដែរ ទាហានថ្មើរជើង អ្នកជិះដំរី និងអ្នកជិះសេះ ក៏បានប្រឈមគ្នាជិតស្និទ្ធ ហើយវាយគ្នាឲ្យដួលស្លាប់ដូចគ្នា។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the harsh reality of war: when combatants meet their equals, death becomes the immediate consequence. It implicitly reflects the Mahābhārata’s ethical tension—kṣatriya duty and valor operate within a tragic economy of reciprocal violence, where victory often means sending another to death.
Sañjaya describes intense close-quarters fighting: chariot-warriors clash with chariot-warriors, and similarly infantry, elephant-units, and cavalry engage their counterparts, each side striking down the other amid the chaos of the battle.