Shloka 256
सैन्यसंनिवेशः (Sainyasaṃniveśaḥ) — Deployment, Omens, and Yuddha-Dharma Conventions
तेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवै: । कौरवोंद्वारा संग्रह करके वहाँ लाये हुए उस सैन्यसमूहद्वारा सारी पृथ्वी नवयुवकोंसे सूनी-सी हो रही थी। सर्वत्र केवल बालक और बूढ़े ही शेष रह गये थे। सारी वसुधा घोड़े
tena senāsamūhena samānītena kauravaiḥ |
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ដោយសារកងទ័ពដ៏មហាសាល ដែលកៅរវបានប្រមូលផ្តុំ និងនាំមកជុំគ្នានោះ ផែនដីហាក់ដូចជាត្រូវបានបោសសំអាតចេញពីយុវជន។ គ្រប់ទីកន្លែង នៅសល់តែក្មេងៗ និងមនុស្សចាស់ប៉ុណ្ណោះ; ដែនដីទាំងមូលហាក់ដូចជាខ្វះសេះ ដំរី រថ និងយុវបុរសដ៏ក្លាហាន—ជាសញ្ញាអមង្គលថាសង្គ្រាមបូមយកកម្លាំង និងអនាគតរបស់សង្គម។
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and social cost of war: when rulers mobilize vast armies, the land is stripped of its young and able, leaving only the very young and the old—an implicit warning that even ‘duty-bound’ warfare carries grave collective consequences.
Vaiśaṃpāyana describes the Kauravas’ massive mobilization: their assembled host is so extensive that it makes the earth seem emptied of youth, as men and resources (horses, elephants, chariots) have been drawn into the coming Kurukṣetra conflict.