Shloka 31
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
उज्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मण: क्षुच्छूमान्वित: । स तथैव क्षुधाविष्ट: सार्ध परिजनेन ह
uccham aprāptavān eva brāhmaṇaḥ kṣucchūmān vitaḥ | sa tathaiva kṣudhāviṣṭaḥ sārdha-parijanena ha kṣapayāmāsa taṃ kālaṃ kṛcchra-prāṇo dvijottamaḥ |
នកុលៈ «ព្រះព្រាហ្មណ៍នោះ ត្រូវឃ្លាន និងកម្តៅដ៏ឆេះសន្ធោសគ្របដណ្ដប់ ក៏មិនអាចទទួលបានសូម្បីតែអាហារសល់តិចតួចឡើយ។ ទោះត្រូវឃ្លានបង្ខំ និងនឿយហត់ដោយការខិតខំ ក៏មិនឃើញសូម្បីមួយគ្រាប់អង្ករឡើយ។ ដូច្នេះ ជាមួយអ្នកពឹងផ្អែកទាំងអស់ គាត់បានអត់ធ្មត់ឲ្យពេលវេលានោះកន្លងផុតទៅក្នុងភាពខ្វះខាតដដែល ដោយរក្សាជីវិតបានតែដោយការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។»
नकुल उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic endurance: even when reduced to seeking mere scraps and finding none, the virtuous person bears hardship without abandoning restraint or duty, sustaining life with difficulty but without ethical collapse.
Nakula describes a Brahmin undergoing severe deprivation—afflicted by heat and hunger, unable to obtain even leftover food—who nevertheless passes the time together with his dependents, barely maintaining life through extreme hardship.