Shloka 23
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
न तत्र कृपण: वक्षिन्न दरिद्रो बभूव ह । क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानव:
na tatra kṛpaṇaḥ kaścid daridro babhūva ha | kṣudhito duḥkhito vāpi prākṛto vāpi mānavaḥ ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ក្នុងសភាពិធីយញ្ញនោះ មិនមានមនុស្សណាម្នាក់នៅសល់ក្នុងភាពទុក្ខលំបាក ឬក្រីក្រទេ។ មិនមានបុរសណាម្នាក់—ទោះជាឃ្លាន ទុក្ខសោក ឬស្ថិតក្នុងថ្នាក់ធម្មតា និងទាបបំផុតក៏ដោយ—ត្រូវបានទុកឲ្យខ្វះខាតឡើយ។ ដូច្នេះ ពិធីនេះក្លាយជារូបភាពនៃធម៌របស់ព្រះមហាក្សត្រ៖ សម្បត្តិហូរចេញទៅក្រៅ ដើម្បីលុបបំបាត់ទុក្ខវេទនា និងការខ្វះខាតរបស់អ្នកទាំងអស់ដែលមកដល់ក្រោមស្រមោលនៃកិច្ចធម៌របស់ព្រះអង្គ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A dharmic public rite is validated not merely by ritual correctness but by its ethical outcome: the removal of hunger, poverty, and distress through generosity and inclusive care, extending even to the most ordinary or lowly attendees.
Vaiśaṃpāyana describes the atmosphere at the sacrifice: due to abundant gifts and provisions, no one present remained destitute, hungry, or sorrowful—highlighting the king’s largesse and the social dimension of the yajña.