Shloka 33
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
तत्र प्रधानमव्यक्तमव्यक्तस्य गुणो महान् । महत्प्रधानभूतस्य गुणो5हंकार एव च,प्रधानका दूसरा नाम अव्यक्त है। अव्यक्तका कार्य महत्तत्त्व है और प्रकृतिसे उत्पन्न महत्तत्त्वका कार्य अहंकार है
tatra pradhānam avyaktam avyaktasya guṇo mahān | mahat-pradhāna-bhūtasya guṇo'haṅkāra eva ca ||
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ក្នុងលំដាប់នោះ ប្រធានគឺជា “អវ្យក្ត” (អមើលមិនឃើញ/មិនបង្ហាញ)។ ពីអវ្យក្ត កើតមាន “មហត” (Mahat) គោលការណ៍ដ៏ធំ។ ហើយពីមហត—ដែលកើតពីប្រក្រឹតិ—កើតមាន “អហង្គារ” (Ahaṅkāra) គឺអារម្មណ៍ថា ‘ខ្ញុំ’»។ ក្នុងន័យបង្រៀននេះ វាបង្ហាញថាចំណងក្នុងចិត្តចាប់ផ្តើមពេលអារម្មណ៍ ‘ខ្ញុំ’ លេចចេញពីធម្មជាតិដើម; ដូច្នេះធម៌តម្រូវឲ្យយល់ដំណើរនេះ ហើយកុំច្រឡំអហង្គារដែលត្រូវបង្កើតជាខ្លួនពិត។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
It outlines a Sāṅkhya-style causal sequence: Pradhāna (Prakṛti in its unmanifest state) gives rise to Mahat (the Great Principle/intellect), and from Mahat arises Ahaṅkāra (ego). Ethically, it implies that suffering and conflict are fueled by the ego’s appropriation; discernment of this chain supports self-mastery and dharmic conduct.
Vāyudeva is instructing the listener by explaining foundational metaphysical categories—how the unmanifest primordial nature unfolds into intellect and then ego—within a didactic passage of the Aśvamedhika Parva.