Shloka 24
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
यावद् रथपथस्तावदू रथेन स तु गच्छति । क्षीणे रथपदे विद्वान् रथमुत्सूज्य गच्छति
yāvad rathapathas tāvadū rathena sa tu gacchati | kṣīṇe rathapade vidvān ratham utsṛjya gacchati |
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ត្រឹមតែមានផ្លូវរទេះប៉ុណ្ណោះ គេក៏ទៅដោយរទេះ។ ពេលដានផ្លូវរទេះអស់ទៅ អ្នកប្រាជ្ញទុករទេះចោល ហើយបន្តដើរជើង។ ដូច្នេះដែរ អ្នកធ្វើដំណើរល្ងង់ចងចិត្តជាប់លើមធ្យោបាយតែមួយ ហើយទទួលទុក្ខពេលដីដំណើរប្រែប្រួល; តែអ្នកមានការយល់ឃើញច្បាស់លាស់ ប្រែប្រួលវិធីតាមដែនកំណត់នៃផ្លូវ»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Use appropriate means only as long as they are effective and fitting; when circumstances change, the wise relinquish attachment to a tool or method and proceed by a better-suited way. Clinging rigidly to one approach leads to needless suffering.
Vāyu illustrates a moral point through a travel metaphor: a chariot is useful on a proper road, but once the track ends, continuing with it is impractical. The example contrasts the foolish person’s stubbornness with the wise person’s discernment and flexibility.