Shloka 12
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
मत्स्यो यथान्य: स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयो: । सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्ण कोकनदस्य च
matsyo yathānyaḥ syād apsu samprayogas tathā tayoḥ | sambandhas toyabindūnāṃ parṇa kokanadasya ca ||
វាយុបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចត្រីមួយអាចខុសពីទឹក ប៉ុន្តែការរួមជាមួយគ្នារវាងត្រីនិងទឹកត្រូវបានឃើញច្បាស់ ដូចគ្នានេះដែរ គេឃើញទំនាក់ទំនងរវាងចំណក់ទឹក និងស្លឹកផ្កាឈូកកោកណដ (kokanada)។ ដូច្នេះ ទោះធម្មជាតិខុសគ្នាក៏ដោយ ក៏មិនរារាំងការទាក់ទង ឬការរួមសម្ព័ន្ធឡើយ នៅពេលលក្ខខណ្ឌ និងគោលបំណងនាំឲ្យជួបគ្នា»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that apparent difference does not negate connection: distinct entities can still be meaningfully associated, as shown by fish with water and water-drops with a lotus leaf. It supports a broader ethical-philosophical point that relations arise through context, function, and contact, not merely sameness of nature.
Vāyu is speaking and uses everyday natural examples—fish living in water and droplets resting on a lotus leaf—to illustrate a principle about sambandha (relation) and samprayoga (association), likely to clarify a subtle point in the surrounding discussion.