Shloka 2
Ahaṃkāra as the Second Creation: Brahmā’s Cosmological Instruction (अहंकार-प्राधान्येन सृष्टिवर्णनम्)
अहंकारश्न भूतादिवैंकारिक इति स्मृत: । तेजसश्नैतना धातु: प्रजासर्ग: प्रजापति:
ahaṅkāraś ca bhūtādivaikārika iti smṛtaḥ | tejasaś caitanā dhātuḥ prajā-sargaḥ prajāpatiḥ ||
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អហង្គារ (គោលការណ៍នៃអារម្មណ៍ ‘ខ្ញុំ’) ត្រូវបានចងចាំថា ជាវៃការិក—ប្រភពដែលធាតុទាំងឡាយ និងការប្រែប្រួលរបស់វា ចេញមក។ ពីតេជស (គោលការណ៍ភ្លើង) កើតមានធាតុឈ្មោះ ‘ចេតនា’ (ស្មារតី/ភាពមានជីវិត) ហើយ ព្រះប្រជាបតិ ជាអ្នកប្រតិបត្តិការសೃષ્ટិពូជពង្សសត្វលោក»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse outlines a metaphysical chain of causation: the ego-principle (ahaṅkāra) is treated as a key evolute linked with the emergence of elemental categories, while tejas is associated with the arising of ‘cetanā’ (animation/sentience), culminating in Prajāpati as the organizing creator of living beings. Ethically, it frames human agency and identity as derivative principles within a larger cosmic order.
Vāyudeva is explaining doctrinal cosmology—how creation and life-principles are accounted for—using technical categories (ahaṅkāra, tejas, cetanā, Prajāpati). The passage functions as instruction, situating the listener within a structured view of the universe and the origins of beings.