Shloka 23
मरुत्तोपाख्यान-प्रस्तावः — Genealogy to Marutta and the Logistics of Royal Sacrifice
Devanagari script
कर्मणा मनसा वाचा दमेन प्रशमेन च । मनांस्याराधयामास प्रजानां स महीपति:
Translation
ព្រះមហាក្សត្រនោះ បានធ្វើឲ្យចិត្តប្រជារាស្ត្ររីករាយ ដោយកិច្ចការដ៏ត្រឹមត្រូវ ដោយចិត្ត និងដោយពាក្យសមរម្យ ព្រមទាំងដោយការទប់ស្កាត់ និងការស្ងប់ស្ងាត់។ កូនប្រុសរបស់ព្រះអង្គ មាននាមថា មរុត្ត ជាព្រះរាជាដ៏មានកិត្តិយស ជាចក្រវត្តី និងជាអ្នកដឹងធម៌; ដោយគុណធម៌របស់ខ្លួន គាត់លើសលប់ជាងព្រះបិតាផង។
Word by Word
कर्मणाby action/deed
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
मनसाby mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वाचाby speech
वाचा:
Karana
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Instrumental, Singular
दमेनby self-control
दमेन:
Karana
TypeNoun
Rootदम
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रशमेनby tranquility/appeasement
प्रशमेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रशम
FormMasculine, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
मनांसिminds/hearts
मनांसि:
Karma
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Accusative, Plural
आराधयामासhe pleased/worshipped
आराधयामास:
TypeVerb
Rootआ-राध्
FormPerfect (Periphrastic), Third, Singular
प्रजानाम्of the subjects/people
प्रजानाम्:
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महीपतिःking (lord of the earth)
महीपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपति
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अतिचक्रामsurpassed
अतिचक्राम:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormImperfect, Third, Singular
पितरम्father
पितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Accusative, Singular
गुणवत्तयाby excellence/virtue (by possessing qualities)
गुणवत्तया:
Karana
TypeNoun
Rootगुणवत्त्व
FormFeminine, Instrumental, Singular
मरुत्तःMarutta (proper name)
मरुत्तः:
Karta
TypeNoun
Rootमरुत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
धर्मज्ञःknower of dharma/righteous
धर्मज्ञः:
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
चक्रवर्तीuniversal monarch
चक्रवर्ती:
TypeAdjective
Rootचक्रवर्तिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महायशाःgreatly renowned
महायशाः:
TypeAdjective
Rootमहायशस्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes