Shloka 166
तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
तत्र तत्र नियम्यन्ते सर्वे ते तामसा गुणा: । मोह
tatra tatra niyamyante sarve te tāmasā guṇāḥ | mohaḥ, ajñānam, tyāgasyābhāvaḥ, karmāṇāṁ nirṇayaṁ na kartum aśakyatā, nidrā, garvaḥ, bhayam, lobhaḥ, svayaṁ śubha-karmasu doṣa-darśanam, smaraṇa-śakter abhāvaḥ, pariṇāmaṁ na cintayitum, nāstikatā, duścaritratā, nirviśeṣatā (śubha-aśubha-vivekābhāvaḥ), indriyāṇāṁ śaithilyam, hiṁsādi-nindya-doṣeṣu pravṛttiḥ, akāryaṁ kāryam iti ca ajñānaṁ jñānam iti ca manyanam, śatrutā, kārye manaḥ na lagnaṁ, aśraddhā, mūrkha-vicāraḥ, kuṭilatā, anavabodhaḥ, pāpa-karaṇam, ajñāna-ālasyādi-kāraṇāt dehasya gauravam, bhāva-bhakter abhāvaḥ, ajitendriyatā, nīca-karmasu anurāgaḥ—ete sarve durguṇāḥ tamo-guṇasya kāryāṇi proktāḥ | etebhyaḥ anyā api yā yā iha loke niṣiddhā matāḥ, tāḥ sarvāḥ tāmasya eva |
វាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «តាមរបៀបនានា គុណៈទាំងអស់ដែលកើតពីតមស ត្រូវបានទប់ស្កាត់ និងស្គាល់ច្បាស់៖ ភាពភាន់ច្រឡំ និងអវិជ្ជា; កង្វះការលះបង់; មិនអាចវិនិច្ឆ័យថាគួរធ្វើអ្វី; ការគេង; មោទនភាព; ភ័យ; លោភ; រកកំហុសសូម្បីតែក្នុងកុសលកម្មរបស់ខ្លួន; ភ្លេចភ្លាំង; មិនគិតផលវិបាក; មិនជឿលើសច្ចៈខ្ពស់; អាកប្បកិរិយាអាក្រក់; ខ្វះការបែងចែកល្អអាក្រក់; អារម្មណ៍អង្គធាតុទន់ខ្សោយ; ចូលរួមក្នុងអំពើអាក្រក់ដែលគេតិះដៀល ដូចជាហិង្សា; យល់ថាអ្វីមិនគួរធ្វើជាអ្វីគួរធ្វើ ហើយយកអវិជ្ជាជាចំណេះដឹង; សត្រូវភាព; មិនចាប់អារម្មណ៍លើកិច្ចការដែលត្រឹមត្រូវរបស់ខ្លួន; អសទ្ធា; គំនិតល្ងង់; ក្បត់កល; មិនយល់ដឹង; ប្រព្រឹត្តបាប; រាងកាយធ្ងន់ដោយអវិជ្ជា និងខ្ជិល; ខ្វះភក្តីពីចិត្ត; អិន្ទ្រីយ៍មិនបានគ្រប់គ្រង; និងការចូលចិត្តអំពើទាប—ទាំងនេះត្រូវបានប្រកាសថាជាផលនៃគុណៈតមស។ ហើយអ្វីៗផ្សេងទៀតណាដែលក្នុងលោកនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាហាមឃាត់ ក៏ជាតមសដូចគ្នា»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The passage defines tamas through its observable ethical and psychological effects—delusion, inertia, lack of discernment, faithlessness, cruelty, and attachment to base actions—and implies that dharmic life requires recognizing and restraining these tendencies.
Vāyudeva is speaking as a teacher, enumerating the marks of tamas to guide the listener’s moral self-assessment and to distinguish forbidden, degrading impulses from conduct aligned with dharma.