Shloka 2
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
प्राणापानावुदानश्च॒ समानो व्यान एव च | पज्चहोतुस्तथैतान् वै परं भावं विदुर्बुधा:
prāṇāpānāv udānaś ca samāno vyāna eva ca | pañcahotṛs tathaitān vai paraṁ bhāvaṁ vidur budhāḥ ||
ព្រះព្រាហ្មណ៍បានមានព្រះវាចា៖ «ប្រាណ អបាន ឧដាន សមាន និង វ្យាន—ចរន្តជីវពលទាំងប្រាំនេះ បណ្ឌិតទាំងឡាយស្គាល់ថាជា “ហោត្រ” ប្រាំ។ អ្នកណាដឹងន័យខ្ពស់បំផុតរបស់វា នោះយល់ឃើញយញ្ញាខាងក្នុង៖ ដង្ហើមដែលបានវិន័យ ក្លាយជាឧបករណ៍នៃការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងការឡើងកម្ពស់ផ្លូវវិញ្ញាណ»។
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the five principal vital airs (prāṇa, apāna, udāna, samāna, vyāna) can be understood as the ‘five hotṛ-priests’ of an inner sacrifice. The wise discern their highest meaning: spiritual practice is not only external ritual but also the disciplined harmonizing of life-forces toward a supreme state.
A brāhmaṇa speaker explains a doctrinal point using Vedic ritual language. He identifies the five vital breaths as ritual officiants, shifting attention from outer ceremony to an inward, ethical-spiritual interpretation where mastery of the prāṇas constitutes the true sacrificial act.