Shloka 2

Āśvamedhika-parva Adhyāya 1 — Yudhiṣṭhira’s Lament by the Gaṅgā and Dhṛtarāṣṭra’s Counsel

Devanagari script

वैशमग्पायन उवाच कृतोदकं तु राजान धृतराष्ट्रं युधिष्ठिर: । पुरस्कृत्य महाबाहुरुत्तताराकुलेन्द्रियः

Transliteration

Vaiśaṃpāyana uvāca: kṛtodakaṃ tu rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ | puraskṛtya mahābāhur uttatāra ākulendriyaḥ ||

Translation

វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះបាទជនមេជយ! ពេលព្រះមហាក្សត្រ ធ្រឹតរាស្ត្រ បានបញ្ចប់ពិធីបូជាទឹក (ជូនភីស្ម) រួចហើយ យុធិស្ឋិរ ដៃធំកម្លាំងខ្លាំង បានដាក់ព្រះអង្គឲ្យនៅខាងមុខ ដូចជាចាស់ទុំគួរគោរព ហើយឡើងចេញពីទឹក។ នៅពេលនោះ អារម្មណ៍ និងអង្គចិត្តទាំងមូលរបស់ព្រះអង្គរងការរញ្ជួយ ដោយសោកសៅគ្របដណ្ដប់—បង្ហាញថា សូម្បីអ្នកសុចរិតក៏ត្រូវឆ្លងកាត់ទុក្ខសោក ខណៈដែលនៅតែរក្សាការគោរព និងកិច្ចប្រពៃណីត្រឹមត្រូវ។

Word by Word

• [{'term': 'kṛtodakam', 'definition': 'having performed the water-offering

• having completed the libation/oblations of water (for the departed)'}, {'term': 'rājānam', 'definition': 'the king (accusative singular)'}, {'term': 'dhṛtarāṣṭram', 'definition': 'Dhṛtarāṣṭra (accusative singular)'}, {'term': 'yudhiṣṭhiraḥ', 'definition': 'Yudhiṣṭhira (nominative singular)'}, {'term': 'puraskṛtya', 'definition': 'placing in front

• leading forward'}, {'term': 'mahābāhuḥ', 'definition': 'mighty-armed

• a heroic epithet'}, {'term': 'uttatāra', 'definition': 'came up/out

• emerged (from water)'}, {'term': 'ākulendriyaḥ', 'definition': 'with agitated/disturbed senses

Speaker

वैशमग्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśaṃpāyana
• Janamejaya
• Dhṛtarāṣṭra
• Yudhiṣṭhira
• Bhīṣma

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights dharma in mourning: even amid intense grief, Yudhiṣṭhira maintains proper ritual duty and social ethics by honoring the elder Dhṛtarāṣṭra, giving him precedence and upholding decorum after loss.

What is happening in the narrative?

After Dhṛtarāṣṭra completes the water-offering rites for Bhīṣma, Yudhiṣṭhira leads him out of the water, placing him in front as a respected elder, while Yudhiṣṭhira himself is emotionally shaken and grief-stricken.