Shloka 1
धृतराष्ट्रस्य स्पर्शाभिलाषः — Dhṛtarāṣṭra’s Request for Touch and Permission for Tapas
- कृषि आदि आठ सन्धान कर्म हैं। बाल आदि बीस असन्धेय हैं। नास्तिकता आदि चौदह दोष हैं और मन्त्र आदि अठारह तीर्थ हैं। उन सबका विस्तारपूर्वक वर्णन पहले आ चुका है। सप्तमो<ध्याय: युधिष्ठिरको धृतराष्ट्रके द्वारा राजनीतिका उपदेश धृतराष्ट उवाच संधिविग्रहमप्यत्र पश्येथा राजसत्तम । द्वियोनिं विविधोपायं बहुकल्पं युधिष्ठिर,धृतराष्ट्रने कहा--नृपश्रेष्ठ युधिष्ठिर! तुम्हें संधि और विग्रहपर भी दृष्टि रखनी चाहिये। शत्रु प्रबल हो तो उसके साथ संधि करना और दुर्बल हो तो उसके साथ युद्ध छेड़ना--ये संधि और विग्रहके दो आधार हैं। इनके प्रयोगके उपाय भी नाना प्रकारके हैं और इनके प्रकार भी बहुत हैं
dhṛtarāṣṭra uvāca | saṃdhivigraham apy atra paśyethā rājasattama | dviyonim vividhopāyaṃ bahukalpaṃ yudhiṣṭhira ||
ធ្រតរាស្ត្រ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ! អ្នកគួរតែដាក់ចិត្តលើទាំងសន្ធិ (សន្តិភាព) និងវិគ្រះ (សង្គ្រាម) ផងដែរ។ វាមានមូលដ្ឋានពីរយ៉ាង៖ ធ្វើសន្ធិជាមួយសត្រូវដែលខ្លាំងជាង និងចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមលើសត្រូវដែលខ្សោយជាង។ ការប្រើប្រាស់របស់វាមានច្រើនបែប វិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ហើយរូបរាងក៏មានជាច្រើន»។
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
A ruler must deliberately evaluate both peace (saṃdhi) and war (vigraha). The counsel frames them as twofold in basis—peace with a stronger adversary and war against a weaker one—while emphasizing that real policy requires many nuanced methods and variants rather than a single rigid rule.
In the Āśramavāsika Parva, Dhṛtarāṣṭra addresses Yudhiṣṭhira and offers instruction in rājadharma (political ethics). This verse opens a section of counsel, directing Yudhiṣṭhira to keep strategic attention on the twin instruments of treaty-making and conflict.