Shloka 12
Āśramāgamanam — The Pāṇḍavas Arrive at Dhṛtarāṣṭra’s Hermitage
अचलो वृषकश्चैव राक्षसश्वाप्पलायुध: । बाह्विक:ः सोमदत्तश्न चेकितानश्न पार्थिव:
vaiśampāyana uvāca |
acalo vṛṣakaś caiva rākṣasaś cāpy alāyudhaḥ |
bāhlīkaḥ somadattaś ca cekitānaś ca pārthivaḥ |
karṇaḥ duryodhanaḥ śakuniḥ dhṛtarāṣṭrasya putro mahābalī duḥśāsanaś ca |
jarāsandha-kumāraḥ sahadevaḥ bhagadattaḥ parākramaḥ jala-sandhaḥ |
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyaḥ bhrātṛbhiḥ saha vṛṣasenaḥ |
rājakumāro lakṣmaṇaḥ dhṛṣṭadyumna-putrāḥ śikhaṇḍinaḥ sarva-putrāḥ |
bhrātṛbhiḥ saha dhṛṣṭaketuḥ |
ete ca anye bahavaḥ kṣatriya-vīrāḥ saṅkhyā-bahutvān nāmato ’nukīrtitāḥ |
sarve dīpyamāna-śarīrāḥ tasmin jalāt prādurabhavan ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ អចលៈ និងវ្រឹសកៈ; រាក្សស អលាយុធៈ; ព្រះបាទបាហ្លិកៈ; សោមទត្តៈ; និងចេកិតានៈ; កರ್ಣៈ ទុរយោធនៈ សកុនិ និងទុះសាសនៈដ៏មហាបល បុត្ររបស់ធ្រិតរាស្ត្រ; សហទេវៈបុត្ររបស់ជារាសន្ធៈ; ភគទត្តៈ; ជលសន្ធៈដ៏ក្លាហាន; បូរីស្រវាសៈ សលៈ សល្យៈ និងវ្រឹសសេនៈជាមួយបងប្អូន; ព្រះអង្គម្ចាស់លក្ស្មណៈ; បុត្ររបស់ធ្រិស្តទ្យុម្នៈ; បុត្រទាំងអស់របស់សិខណ្ឌិន; និងធ្រិស្តកេតុជាមួយបងប្អូន—ពួកនេះ និងវីរក្សត្រិយៈជាច្រើនទៀត ដែលមានចំនួនលើសលប់មិនអាចរាយនាមមួយៗបាន—ទាំងអស់បានលេចចេញពីទឹកនោះ ដោយកាន់កាយភ្លឺរលោង។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the epic’s moral complexity: warriors from opposing sides—many associated with grave wrongdoing—are nevertheless shown reappearing with radiant bodies. This suggests that posthumous states are not a simple ledger of partisan victory or defeat, but unfold through karma, destiny, and the larger cosmic order that can transmute even violent life-stories into a different condition after death.
Vaiśampāyana lists numerous well-known kṣatriya heroes (and some rākṣasas) who, along with many unnamed warriors, manifest from the water with shining bodies. The scene functions as a mass reappearance/vision of the fallen, emphasizing their continued existence in another mode and setting the tone of closure and reflection characteristic of the Āśramavāsika section.