Shloka 2236
अश्रमवासिनां विषादः — Lament in Hastināpura after the Elders’ Forest Withdrawal
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे । अमित बुद्धिमान् महर्षि व्यासके ऐसा कहनेपर महाराज धृतराष्ट्रने दो घड़ीतक विचार करके इस प्रकार कहना आरम्भ किया
muhūrtam iva sañcintya vacanāyopacakrame | amitabuddhimān maharṣiḥ vyāsaḥ ||
បន្ទាប់ពីគិតពិចារណាដូចជាម្ដងខ្លីៗ គាត់ក៏ចាប់ផ្តើមនិយាយ។ ព្រះឥសីវ្យាសៈដ៏មានប្រាជ្ញាមិនអាចវាស់វែងបាន ក៏បន្តពាក្យរបស់ទ្រង់។ (ក្នុងបរិបទនេះ ធೃತរाष्ट्रបានឈប់គិតមួយភ្លែត ហើយត្រៀមឆ្លើយដោយការពិចារណា មិនមែនដោយអារម្មណ៍រហ័សរហួន ដើម្បីបង្ហាញទម្ងន់ធ្ងន់នៃសីលធម៌ក្នុងពាក្យ និងសេចក្តីសម្រេច។)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical discipline of pausing to reflect before speaking. Deliberation (sañcintya) is presented as a mark of wisdom, especially when words carry moral and relational consequences.
The narrator indicates a brief pause of thought, after which the speaker begins to speak. In the surrounding context of Āśramavāsika Parva, Dhṛtarāṣṭra’s measured response and Vyāsa’s authoritative presence frame a serious exchange about duty, consequence, and the path after the war.