Shloka 13
Bhāgīrathī-tīra-śauca, Kurukṣetra-gamana, and Śatayūpa-āśrama-dīkṣā (गङ्गातीरशौच–कुरुक्षेत्रगमन–शतयूपाश्रमदीक्षा)
इयं च माता ज्येष्ठा मे शीतवाताध्वकर्शिता । घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति
iyaṃ ca mātā jyeṣṭhā me śītavātādhvakārśitā | ghoreṇa tapasā yuktā devī kaccin na śocati ||
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ហើយមាតាធំរបស់ខ្ញុំ—ដែលត្រូវទុក្ខដោយត្រជាក់ ខ្យល់ និងការលំបាកនៃដំណើរ—បានស្គមស្គាំងខ្លាំង ហើយកំពុងប្រកបតបស្យាដ៏តឹងរឹង។ តើព្រះនាងដ៏គួរគោរពនេះ នៅតែសោកស្តាយចំពោះបុត្រដ៏មហាវីរភាព រឹងមាំក្នុងធម៌ក្សត្រីយ ដែលបានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមឬទេ? ហើយតើព្រះនាងធ្លាប់មានចិត្តអាក្រក់ចំពោះយើង—អ្នកមានកំហុស—ដែរឬទេ?»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical aftermath of war: even victors remain burdened by remorse and fear of the bereaved’s grief or resentment. It points to the need for compassion, accountability, and the hope for forgiveness, while also portraying tapas as a response to unbearable loss.
In Āśramavāsika Parva, the royal elders have withdrawn to the forest. Yudhiṣṭhira observes Gāndhārī’s frailty from hardship and ascetic life and anxiously asks whether she still mourns her sons killed in the war and whether she wishes harm upon the Pāṇḍavas, whom he calls offenders.