Shloka 1
अौर्ध्वदेहिक-श्राद्धे दानयज्ञविस्तारः | Expansion of the Aurdhvadehika Śrāddha and the Donation-Rite
अपन ह< बक। है २ >> एकविशो< ध्याय: धृतराष्ट्र आदिके लिये पाण्डवों तथा पुरवासियोंकी चिन्ता वैशम्पायन उवाच वनं॑ गते कौरवेन्द्रे द:ःखशोकसमन्विता: । बभूवु: पाण्डवा राजन् मातृशोकेन चान्विता:
vaiśampāyana uvāca |
vanam gate kauravendre duḥkhaśokasamanvitāḥ |
babhūvuḥ pāṇḍavā rājan mātṛśokena cānvitāḥ ||
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ (ជនមេជ័យ), ពេលព្រះរាជាធិបតីនៃកុរុ (ធ្រឹតរាស្ត្រ) បានចូលទៅព្រៃហើយ បណ្ឌវទាំងឡាយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខ និងសោក។ ពួកគេក៏ត្រូវបានដុតឆេះដោយវេទនានៃការសោកស្តាយចំពោះមាតា ដែលនៅតែឆេះនៅក្នុងចិត្តមិនរលត់»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of familial bonds and the cost of dharma after conflict: even rightful victory does not erase grief. It also frames the forest-life (vanaprastha/retirement) of elders as a dharmic transition that deeply affects those who remain, reminding rulers that governance includes bearing personal loss with steadiness.
Dhṛtarāṣṭra, the Kuru elder, has departed for the forest. In response, the Pāṇḍavas are plunged into sorrow—intensified by the recent loss of their mother—setting the emotional and moral atmosphere for the ensuing events of the Āśramavāsika narrative.