Shloka 44
धृतराष्ट्र-सत्कारः तथा श्राद्ध-दाने नियमनम् | Honoring Dhṛtarāṣṭra and Regulating Śrāddha-Gifts
विपरीतकश्न मे शत्रुर्नियम्यश्न भवेन्नर: । राजा युधिष्ठिर बड़े दयालु थे। वे सदा प्रसन्न रहकर अपने भाइयों और मन्त्रियोंसे कहा करते थे कि “ये राजा धृतराष्ट्र मेरे और आपलोगोंके माननीय हैं। जो इनकी आज्ञाके अधीन रहता है, वही मेरा सुहृद् है। विपरीत आचरण करनेवाला मेरा शत्रु है। वह मेरे दण्डका भागी होगा
viparīta-kṛcchraṁ me śatrur niyamyaś ca bhaven naraḥ |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «បុរសណាដែលប្រព្រឹត្តផ្ទុយ (នឹងព្រះបញ្ជារបស់ខ្ញុំ និងនឹងអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ) គឺជាសត្រូវរបស់ខ្ញុំ; តែអ្នកណាដែលទប់ស្កាត់ខ្លួន និងរស់នៅក្នុងវិន័យ នោះជាបុរសពិត (គួរឲ្យគោរព)»។ ក្នុងបរិបទនេះ ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ—ដែលល្បីដោយមេត្តាករុណា—បានប្រាប់បងប្អូន និងមន្ត្រីជាបន្តបន្ទាប់ថា ព្រះបាទធ្រិតរាស្ត្រ គួរឲ្យគោរពជាអ្នកចាស់; អ្នកណាដែលស្តាប់បង្គាប់តាមបញ្ជារបស់ព្រះអង្គ នោះជាមិត្តល្អរបស់យុធិષ્ઠិរ ខណៈអ្នកណាដែលប្រព្រឹត្តផ្ទុយ នឹងត្រូវចាត់ទុកជាសត្រូវ និងត្រូវទទួលទណ្ឌកម្ម។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical governance as loyalty to rightful authority and self-restraint: honoring elders and following legitimate directives is treated as friendship and dharma, while willful contrariness is treated as enmity and becomes punishable under royal discipline (daṇḍa).
Vaiśampāyana reports Yudhiṣṭhira’s stance after the war: he instructs his brothers and ministers to revere Dhṛtarāṣṭra as an elder and to remain under his orders; those who comply are considered allies, and those who act oppositely are regarded as enemies liable to punishment.