Shloka 9
कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं स्कन्धासक्तं हस्तमथोद्वहन्ती । राजा गान्धार्या: स्कन्धदेशेडवसज्य पा्िं ययौ धृतराष्ट्र: प्रतीत:,तत्पश्चात् युधिष्ठिरसहित भीमसेन, अर्जुन, वीर माद्रीकुमार, विदुर, संजय, वैश्यापुत्र युयुत्सु, कृपाचार्य, धौम्य तथा और भी बहुत-से ब्राह्मण आँसू बहाते हुए गद्गदकण्ठ होकर उनके पीछे-पीछे चले। आगे-आगे कुन्ती अपने कंधेपर रखे हुए गान्धारीके हाथको पकड़े चल रही थीं। उनके पीछे आँखोंपर पट्टी बाँधे गान्धारी थी और राजा धुृतराष्ट्र गान्धारीके कंधेपर हाथ रखे निश्चिन्ततापूर्वक चले जा रहे थे
vaiśampāyana uvāca | kuntī gāndhārīṃ baddha-netrāṃ vrajantīṃ skandhāsaktaṃ hastam athodvahantī | rājā gāndhāryāḥ skandha-deśe 'vasajya pāṇiṃ yayau dhṛtarāṣṭraḥ pratītaḥ | tataḥ paścāt yudhiṣṭhira-sahito bhīmasenaḥ arjunaḥ vīra-mādrī-kumārau viduraḥ saṃjayaḥ vaiśyāputraḥ yuyutsuḥ kṛpācāryaḥ dhaumyaḥ tathā anye bahavo brāhmaṇāḥ aśru-bahulāḥ gadgada-kaṇṭhāḥ teṣāṃ paścāt paścāt yayuḥ ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ គុនទីបានដើរនាំមុខ ដោយលើកដៃរបស់គន្ធារីដែលបិទភ្នែកដោយក្រណាត់ ឲ្យសម្រាកលើស្មារបស់នាង ហើយកាន់ដៃនោះដឹកនាំទៅ។ ព្រះមហាក្សត្រ ធ្រឹតរាស្ត្រ បានដើរតាមក្រោយ ដោយស្ងប់ស្ងាត់ជឿទុកចិត្ត ដាក់ដៃលើស្មារបស់គន្ធារី។ បន្ទាប់ពីពួកគេ មានយុធិស្ឋិរ ជាមួយភីមសេន និងអរជុន ព្រមទាំងកូនប្រុសវីរបុរសរបស់មាទ្រី វិទុរ សញ្ជ័យ យុយុត្សុ—កូនប្រុសពីស្ត្រីវៃស្យ—គ្រឹបាចារ្យ ធោម្យ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ជាច្រើនទៀត ដើរតាមពីក្រោយ ដោយទឹកភ្នែកហូរ សំឡេងតឹងដោយសោកសៅ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after catastrophic conflict, dharma is upheld through humility, service, and restraint: the powerful do not cling to authority, and the community protects the vulnerable (the blind and the grieving). The image of mutual support—Kuntī guiding Gāndhārī and Dhṛtarāṣṭra relying on her—models ethical responsibility and reconciliation.
Kuntī walks ahead supporting Gāndhārī, who is blindfolded; Dhṛtarāṣṭra follows with his hand on Gāndhārī’s shoulder. Behind them, Yudhiṣṭhira and the others—Bhīma, Arjuna, Nakula, Sahadeva, Vidura, Sañjaya, Yuyutsu, Kṛpa, Dhaumya, and many brāhmaṇas—follow weeping, their voices choked, as the elders proceed toward the forest life.