Adhyaya 53
Cavana’s Tests of Kuśika and the Queen (अध्याय ५३: च्यवन–कुशिक-परिक्षा)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Vrata-Narratives (Cavana–Kuśika Episode)
Yudhiṣṭhira asks what Kuśika did after the sage vanished. Bhīṣma narrates that the king, ashamed and mentally shaken, returns home and finds Cavana resting there. The king and queen, astonished, attend the sage respectfully; Cavana requests oil massage and bathing arrangements, and they comply with costly, refined supplies. Cavana then dismisses these preparations and disappears again without eliciting anger or envy from the couple. Later, Cavana reappears, accepts offerings, and instructs Kuśika to prepare a fully equipped war-chariot; the king and queen are yoked to it and compelled to pull it slowly, while the king orders his attendants to give away wealth and valuables to passersby and Brahmins as requested. Despite wounds, hunger, and prolonged strain, the couple maintains composure. Observers remark on the ascetic’s power and the couple’s endurance. Satisfied, Cavana releases them, heals them by touch, grants a boon, and promises auspicious outcomes; the king returns home rejuvenated and radiant, while the sage establishes an extraordinary, jewel-like hermitage by his will.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म गौओं की महिमा के प्रसंग से एक प्राचीन वृत्तान्त छेड़ते हैं—नहुष और महर्षि च्यवन का संवाद, जिसमें करुणा और धर्म का असाधारण संगम होने वाला है। → महर्षि च्यवन, महान् व्रतधारी और सर्वभूतहितैषी, जलचरों तक को आश्रय देने वाले चन्द्रमा-सम शीतल स्वभाव से नदी-तट पर रहते हैं। उधर निषाद मछलियों के लिए विस्तृत, नव-सूत्रकृत जाल जल में डालते हैं; जलचर परस्पर संहृष्ट होकर उसमें फँसते जाते हैं। → जाल खींचे जाने पर मछलियाँ स्थल-संस्पर्श से त्रस्त होकर व्याकुल होने लगती हैं; उसी जाल के साथ महर्षि च्यवन भी नदी से बाहर आ जाते हैं। मुनि का निर्णायक वचन गूँजता है—वे जल में बसे इन मत्स्यों का साथ छोड़ने को तैयार नहीं: ‘मैं इन मछलियों के साथ ही प्राण-त्याग या प्राण-रक्षा करूँगा; इनके बिना नहीं रहूँगा।’ → मुनि के इस अद्भुत संकल्प से निषाद भय-कम्पित हो उठते हैं, विवर्ण मुख से जाकर राजा नहुष को समस्त घटना निवेदित करते हैं—अब राजधर्म की परीक्षा निकट है। → नहुष तक समाचार पहुँच चुका है; क्या वह मुनि और जलचरों के प्रति करुणा-धर्म निभाएगा, या राज्य-हित/आजीविका के तर्क से निषादों का पक्ष लेगा?
Shlokas
Verse 1
भीकम (2 अमान पज्चाशत्तमो<्ध्याय: गौओंकी महिमाके प्रसंगमें च्यवन मुनिके उपाख्यानका आरम्भ
យុធិષ્ઠិរៈបានសួរថា៖ «ពិតាមហៈ! សេចក្តីស្នេហា ដែលកើតឡើងត្រឹមតែបានឃើញមនុស្សម្នាក់ មានលក្ខណៈដូចម្តេច? ហើយសេចក្តីស្នេហា ដែលកើតឡើងដោយការរស់នៅជាមួយគ្នា វិញដូចម្តេច? ហើយមហិមា និងព្រះពរដ៏វិសេសរបស់គោទាំងឡាយមានអ្វីខ្លះ? សូមពន្យល់ឲ្យខ្ញុំដោយលម្អិត»។
Verse 2
भीष्म उवाच हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते । नहुषस्य च संवादं महर्षेश््यवनस्य च
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ល្អហើយ ឱ មហាវីរបុរស! ខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្នកអំពីរឿងបុរាណមួយ គឺសន្ទនារវាងព្រះរាជា នហុស និងមហារិសិ ច្យវន។ ដោយរឿងចាស់នេះ ការណ៍នៅមុខនឹងត្រូវបំភ្លឺតាមធម៌»។
Verse 3
पुरा महर्षिक्ष्यवनो भार्गवों भरतर्षभ । उदवासकृतारम्भो बभूव स महाव्रत:,भरतश्रेष्ठ! पूर्वकालकी बात है, भृगुके पुत्र महर्षि च्यवनने महान् व्रतका आश्रय ले जलके भीतर रहना आरम्भ किया
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «កាលពីបុរាណ ឱ វីរបុរសក្នុងវង្សភារត! មហារិសិ ច្យវន នៃវង្សភೃគុ បានទទួលយកវ្រតដ៏មហិមា ហើយចាប់ផ្តើមអនុវត្តការរស់នៅជ្រមុជក្នុងទឹក»។
Verse 4
निहत्य मान क्रोध॑ च प्रहर्ष शोकमेव च । वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रत:,वे अभिमान, क्रोध, हर्ष और शोकका परित्याग करके दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करते हुए बारह वर्षो-तक जलके भीतर रहे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយបានបំផ្លាញអហങ്കារ និងកំហឹង ហើយបោះបង់ទាំងសេចក្តីរំភើបរីករាយ និងទុក្ខសោក មុនីនោះបានរក្សាវ្រតយ៉ាងរឹងមាំ រស់នៅក្នុងទឹកអស់ដប់ពីរឆ្នាំ ដោយអត់ធ្មត់ និងសម្របសម្រួលខ្លួនឯង»។
Verse 5
आदधत् सर्वभूतेषु विश्रम्भं॑ परमं शुभम् | जलेचरेषु सर्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभु:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «មុនីដ៏មានអំណាចនោះ បានបង្កើតទំនុកចិត្តដ៏ប្រសើរ និងមង្គលបំផុតក្នុងចិត្តសត្វទាំងអស់; ហើយចំពោះសត្វទឹកទាំងឡាយ គាត់ដូចព្រះចន្ទមានកាំរស្មីត្រជាក់—ស្រទន់ ស្ងប់ស្ងាត់ គួរឲ្យទុកចិត្ត និងផ្តល់ពរ»។
Verse 6
स्थाणुभूत: शुचिर्भूत्वा दैवते भ्य: प्रणम्य च । गंगायमुनयोर्मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ម្តងមួយ ក្រោយពេលបានសម្អាតខ្លួនឲ្យបរិសុទ្ធ ហើយគោរពបូជាទេវតាទាំងឡាយ គាត់បានចូលទៅក្នុងទឹកនៅសង្គមរវាងគង្គា និងយមុនា; នៅទីនោះ គាត់អង្គុយក្នុងទឹក ដាច់ខាតដូចដុំឈើ—រឹងមាំក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងពោរពេញដោយការគោរព»។
Verse 7
गंगायमुनयोवेंगं सुभीम॑ं भीमनि:स्वनम् | प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «លំហូរទឹកនៃគង្គា និងយមុនា គួរឲ្យភ័យខ្លាចយ៉ាងក្រៃលែង មានសំឡេងគំហុកដ៏សាហាវ។ ទោះបីល្បឿនវារហ័ស និងមិនអាចទ្រាំទ្របាន ដូចកម្លាំងខ្យល់ក៏ដោយ ក៏ឥសីនោះទទួលការប៉ះទង្គិចលើក្បាល ហើយអត់ធ្មត់វា»។
Verse 8
गंगा च यमुना चैव सरितश्न सरांसि च । प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन्,परंतु गंगा-यमुना आदि नदियाँ और सरोवर ऋषिकी केवल परिक्रमा करते थे, उन्हें वष्ट नहीं पहुँचाते थे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ទន្លេគង្គា ទន្លេយមុនា និងស្ទឹងទន្លេផ្សេងៗ ព្រមទាំងបឹងស្រះទាំងឡាយ បានតែដើរវង់ជុំវិញឥសី ដោយគោរពបូជា; ពួកវាមិនបានសង្កត់បង្ខំ ឬធ្វើអន្តរាយដល់គាត់ឡើយ»។
Verse 9
अन्तर्जलेषु सुष्वाप काष्ठ भूतो महामुनि: । ततश्रोर्ध्वस्थितो धीमानभवद् भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! वे बुद्धिमान् महामुनि कभी पानीमें काठकी भाँति सो जाते और कभी उसके ऊपर खड़े हो जाते थे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឥសីដ៏មហិមា នោះដេកនៅក្នុងទឹក ដូចដុំឈើមួយ; ហើយបន្ទាប់មក—ឱ កំពូលនៃពួកភារតៈ—អ្នកប្រាជ្ញនោះក៏លេចឡើង ឈរលើផ្ទៃទឹក»។
Verse 10
जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शन: । उपाजिघ्रन्त च तदा तस्योष्ठ॑ हृष्टमानसा:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចំពោះសត្វរស់នៅក្នុងទឹកទាំងឡាយ គាត់មើលទៅគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងគួរឲ្យគោរព។ ពេលនោះ ពួកវាមានចិត្តរីករាយ ក៏ហែលមកជិត ហើយចាប់ផ្តើមស្ទាបក្លិនបបូរមាត់របស់គាត់»។
Verse 11
वे जलचर जीवोंके बड़े प्रिय हो गये थे। जल-जन्तु प्रसन्नचित्त होकर उनका ओठ सूँघा करते थे ।। तत्र तस्यासत: काल: समतीतो5भवन्महान् । ततः कदाचित् समये कसम्मिंश्वचिन्मत्स्यजीविन:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «គាត់បានក្លាយជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់សត្វទឹកទាំងឡាយ។ សត្វទឹកទាំងនោះមានចិត្តរីករាយ ហើយតែងស្ទាបក្លិនបបូរមាត់របស់គាត់។ នៅទីនោះ ខណៈគាត់ស្នាក់នៅ ពេលវេលាយូរណាស់បានកន្លងផុតទៅ។ បន្ទាប់មក នៅពេលមួយ មានអ្នកនេសាទខ្លះបានមកដល់ទីនោះដោយចៃដន្យ»។
Verse 12
त॑ं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते । निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चया:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ អ្នកមានពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ! និសាទៈជាច្រើន—មានជំនាញក្នុងការប្រើសំណាញ់នៅក្នុងដៃ—បានមកដល់ទីនោះ ដោយមានចិត្តមុតមាំថានឹងចាប់ និងយកត្រីទៅ»។
Verse 13
महातेजस्वी नरेश! इस तरह उन्हें पानीमें रहते बहुत दिन बीत गये। तदनन्तर एक समय मछलियोंसे जीविका चलानेवाले बहुत-से मल्लाह मछली पकड़नेका निश्चय करके जाल हाथमें लिये हुए उस स्थानपर आये ।।
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏អង់អាច! បន្ទាប់ពីពួកគេបានរស់នៅក្នុងទឹកអស់ជាច្រើនថ្ងៃ មកដល់ពេលមួយ អ្នកនេសាទជាច្រើន—អ្នកដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយត្រី—បានមកដល់កន្លែងនោះ ដោយកាន់សំណាញ់ក្នុងដៃ និងមានចិត្តមុតមាំថានឹងបោះសំណាញ់។ ពួកគេជាមនុស្សខិតខំប្រឹងប្រែង មានកម្លាំង និងក្លាហាន មិនរួញរាចំពោះការចូលទៅក្នុងទឹកឡើយ; ដោយចិត្តមិនរំញ័រ ក្នុងការធ្វើការនេសាទដោយសំណាញ់ ពួកគេបានចូលទៅកាន់ទីនោះ»។
Verse 14
जालं॑ ते योजयामासुर्नि:शेषेण जनाधिप । मत्स्योदक॑ समासाद्य तदा भरतसत्तम,भरतवंशशिरोमणि नरेश! उस समय जहाँ मछलियाँ रहती थीं, उतने गहरे जलमें जाकर उन्होंने अपने जालको पूर्णरूपसे फैला दिया
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! បន្ទាប់មក ពួកគេបានពន្លាសំណាញ់ឲ្យពេញលេញ។ ដល់ទឹកជ្រៅដែលមានត្រីរស់នៅ ពួកគេបានបោះវាចូលទឹកទាំងស្រុង—ឱ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សភារតៈ»។
Verse 15
ततस्ते बहुभियोंगै: कैवर्ता मत्स्यकाड्क्षिण: । गंगायमुनयोरवारि जालैरभ्यकिरंस्तत:,मछली प्राप्त करनेकी इच्छावाले केवटोंने बहुत-से उपाय करके गंगा-यमुनाके जलको जालोंसे आच्छादित कर दिया
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បន្ទាប់មក អ្នកនេសាទទាំងនោះ ដែលប្រាថ្នាចង់បានត្រី បានប្រើយុទ្ធវិធីជាច្រើន ហើយពន្លាសំណាញ់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដល់ថ្នាក់ដែលទឹកនៃគង្គា និងយមុនា ហាក់ដូចជាត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយសំណាញ់»។
Verse 16
जाल सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा । विस्तारायामसम्पन्नं यत् तत्र सलिले$क्षिपन्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ពួកគេបានបោះចូលទឹកសំណាញ់ដែលពន្លាយល្អ ធ្វើថ្មីដោយខ្សែថ្មីៗ មានទាំងទទឹង និងបណ្ដោយគ្រប់គ្រាន់»។
Verse 17
ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम् । अवतीर्य ततः सर्वे जालं चकृषिरे तदा
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បន្ទាប់មក ពួកគេបានទម្លាក់ឧបករណ៍ត្បាញជាសំណាញ់ដ៏ធំមហិមា រឹងមាំ និងត្បាញបានល្អនោះចុះមក ហើយពួកគេទាំងអស់បានចុះទៅ ហើយនៅពេលនោះបានទាញសំណាញ់ចូល»។
Verse 18
अभीतरूपा: संहृष्टा अन्योन्यवशवर्तिन: । बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्व तथान्यान् जलचारिण:
ពួកគេរីករាយនឹងរូបរាងដ៏គួរចិត្តរបស់ខ្លួន ហើយសប្បាយរីករាយខ្លាំង ដោយស្ថិតក្រោមអំណាចគ្នាទៅវិញទៅមក; នៅទីនោះពួកគេបានចងបង្ខំត្រីទាំងឡាយ និងសត្វផ្សេងៗដែលរស់នៅក្នុងទឹកផងដែរ។
Verse 19
उनका वह जाल नये सूतका बना हुआ और विशाल था तथा उसकी लंबाई-चौड़ाई भी बहुत थी एवं वह अच्छी तरहसे बनाया हुआ और मजबूत था। उसीको उन्होंने वहाँ जलपर बिछाया था। थोड़ी देर बाद वे सभी मल्लाह निडर होकर पानीमें उतर गये। वे सभी प्रसन्न और एक-दूसरेके अधीन रहनेवाले थे। उन सबने मिलकर जालको खींचना आरम्भ किया। उस जालमें उन्होंने मछलियोंके साथ ही दूसरे जल-जन्तुओंको भी बाँध लिया था ।। १६-- १८ || तथा मत्स्यै: परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम् । आकर्षयन्महाराज जालेनाथ यदृच्छया
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ខណៈដែលអ្នកនេសាទទាញសំណាញ់ចូល ដោយចៃដន្យតាមព្រះវាសនា ពួកគេក៏បានអូសយកមហាឥសី ច្យវណៈ—ព្រះបុត្ររបស់ភೃគុ—ដែលត្រីជុំវិញផងដែរ ដោយសំណាញ់នោះ។
Verse 20
नदीशैवलदिग्धाडुं हरिश्मश्रुजटाधरम् । लग्नै: शड्खनखेैगत्रि क्रोडैश्वित्रिरिवार्पितम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «រាងកាយទាំងមូលរបស់ព្រះឥសីនោះ ត្រូវបានលាបពេញដោយស្លែ និងកកស្អិតនៃទន្លេ។ ពុកមាត់ ពុកចង្កា និងសក់ជាប់ជាខ្សែ (ជតា) របស់ទ្រង់ ក្លាយជាពណ៌បៃតង; ហើយអវយវៈរបស់ទ្រង់ ដែលមានស្នាមឆ្កូតពីសំបកខ្យង និងសត្វទឹកផ្សេងៗ បង្ហាញដូចជាលំនាំចម្រុះ—ដូចរោមចម្លែករបស់ជ្រូកព្រៃ»។
Verse 21
तं जालेनोद्धृतं दृष्टवा ते तदा वेदपारगम् । सर्वे प्राजजलयो दाशा: शिरोभि: प्रापतन् भुवि,वेदोंके पारंगत उन विद्वान महर्षिको जालके साथ खिंचा देख सभी मल्लाह हाथ जोड़ मस्तक झुका पृथ्वीपर पड़ गये
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ពេលពួកគេឃើញមហាឥសីអ្នកចេះវេដៈនោះ ត្រូវបានអូសឡើងជាមួយសំណាញ់ អ្នកនេសាទទាំងអស់បានបត់ដៃគោរព ហើយទម្លាក់ក្បាលចុះ ក្រាបដួលលើផែនដី។
Verse 22
परिखेदपरित्रासाज्जालस्यथाकर्षणेन च । मत्स्या बभूवुर्व्यापन्ना: स्थलसंस्पर्शनेन च
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដោយសារការនឿយហត់ខ្លាំង និងការភ័យតក់ស្លុតដែលបណ្តាលមកពីសំណាញ់ ព្រមទាំងការទាញសំណាញ់ឡើង និងការប៉ះពាល់នឹងដីស្ងួត ត្រីជាច្រើនបានស្លាប់។ ពេលឃើញការសម្លាប់ត្រីដូច្នេះ ព្រះឥសីត្រូវបានក្តីមេត្តាគ្របដណ្តប់ ហើយបានដកដង្ហើមវែងៗម្តងហើយម្តងទៀត»។
Verse 23
स मुनिस्तत् तदा दृष्टवा मत्स्यानां कदनं कृतम् । बभूव कृपयाविष्टो नि:श्वसंश्व॒ पुन: पुन:
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ពេលព្រះឥសីបានឃើញថា ត្រីទាំងឡាយត្រូវបានកាប់បំផ្លាញ និងបាត់បង់ជីវិត គាត់ត្រូវបានក្តីមេត្តាគ្របដណ្តប់ ហើយបានដកដង្ហើមជ្រៅៗម្តងហើយម្តងទៀត។ ទិដ្ឋភាពនោះបង្ហាញពីចិត្តសីលធម៌ដែលឈឺចាប់ចំពោះការបង្កគ្រោះថ្នាក់ដោយមិនចាំបាច់ និងការភ្ញាក់ឡើងនៃមេត្តាករុណា ពេលឃើញទុក្ខវេទនា»។
Verse 24
निषादा ऊचु. अज्ञानाद् यत् कृतं पापं प्रसाद तत्र नः कुरु । करवाम प्रियं कि ते तन्नो ब्रूहि महामुने
និសាទៈបាននិយាយថា៖ «មហាមុនី! បាបដែលយើងបានធ្វើដោយអវិជ្ជា សូមអភ័យទោសដល់យើង និងសូមប្រទានព្រះហឫទ័យពេញចិត្តលើយើង។ សូមប្រាប់ផងថា យើងគួរធ្វើកិច្ចការណាដែលជាទីពេញចិត្តរបស់លោក?»
Verse 25
इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्ष्यवनोवाक्यमत्रवीत् । यो मेडद्य परम: कामस्तं शृणुध्वं समाहिता:
ពេលបានឮដូច្នោះ ព្រះឥសីច្យវនៈ ដែលអង្គុយនៅកណ្ដាលត្រីទាំងឡាយ បានមានព្រះវាចា៖ «មនុស្សនេសាទទាំងអស់! ចូរស្តាប់ដោយចិត្តផ្តោតអារម្មណ៍ នូវអ្វីដែលនៅពេលនេះ ជាបំណងធំបំផុតរបស់ខ្ញុំ»។
Verse 26
प्राणोत्सर्ग विसर्ग वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह । संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलेडध्युषितानहम्
ភីស្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ទោះជាត្រូវបោះបង់ជីវិត ឬរក្សាជីវិតក៏ដោយ ខ្ញុំនឹងឆ្លងកាត់វាជាមួយត្រីទាំងនេះ។ ពួកវាជាសហវាសីរបស់ខ្ញុំ; ខ្ញុំបានរស់នៅជាមួយពួកវាក្នុងទឹកយូរណាស់។ ដូច្នេះ ខ្ញុំមិនអាចបោះបង់ពួកវាបានទេ»។
Verse 27
जालके साथ नदीमेंसे निकाले गये महर्षि च्यवन इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभुशं॑ भयकम्पिता: । सर्वे विवर्णवदना नहुषाय न्यवेदयन्
ភីෂ្មបាននិយាយថា៖ ពេលនិសាទទាំងនោះត្រូវបានប្រាប់ថា មហាមុនីដែលត្រូវគេចាប់ឡើងពីទន្លេជាមួយសំណាញ់នោះ គឺព្រះឥសីច្យវន ពួកគេក៏ត្រូវភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង។ ពួកគេរញ្ជួយញ័រខ្លាំង មុខស្លេកស្លាំង ហើយប្រញាប់ទៅរកព្រះបាទនហុស ដើម្បីទូលរាយការណ៍រឿងទាំងមូល។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ហាញពីទម្ងន់ធម៌នៃការធ្វើបាបអ្នកគ្មានទោស និងភាពភ័យរន្ធត់ដែលកើតឡើងពេលដឹងថាបានប្រព្រឹត្តខុសចំពោះឥសីអធិការមានកិត្តិយស។
Verse 50
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनोपाख्याने पज्चाशत्तमोडथध्याय:
ដូច្នេះ បញ្ចប់ជំពូកទីហាសិប នៃរឿងឧបាខ្យានច្យវន ក្នុងផ្នែកទានធម៌ នៃអនុសាសនបರ್ವ នៃ «ស្រីមហាភារត»។ (នេះជាកថាបញ្ចប់សម្គាល់ការបិទជំពូក)។
Frequently Asked Questions
Whether royal duty and ethical composure can be sustained when an authority figure imposes humiliating, costly, and physically punishing demands—testing the boundary between service and resentment.
Dharma is validated by inner steadiness: the chapter presents non-anger, non-envy, and disciplined giving as practices that convert trial into purification and social credibility, rather than as mere ideals.
A direct phalaśruti formula is not foregrounded; instead, the narrative itself supplies the result: restoration of youth and health, receipt of a boon, and the assurance of desired outcomes—framing ethical endurance as causally efficacious within the epic’s moral logic.