Shloka 30
आदि पर्व, अध्याय 96 — काश्यकन्याहरणं, शाल्वसमागमः, अम्बावचनं च
Kāśī princesses taken; encounter with Śālva; Ambā’s declaration
अत्रानुवंशशलोकौ भवत:-- भस्त्रा माता पितु: पुत्रो येन जात: स एव सः । भरस्व पुत्र दुष्पन्त मावमंस्था: शकुन्तलाम्,यहाँ वंशपरम्पराके सूचक दो श्लोक हैं-- “माता तो भाथी (धौंकनी)-के समान है। वास्तवमें पुत्र पिताका ही होता है; जिससे उसका जन्म होता है, वही उस बालकके रूपमें प्रकट होता है। दुष्यन्त! तुम अपने पुत्रका भरण-पोषण करो; शकुन्तलाका अपमान न करो
atrānvaṁśaślokau bhavataḥ— bhastrā mātā pituḥ putro yena jātaḥ sa eva saḥ | bharasva putra duṣpanta māvamaṁsthāḥ śakuntalām ||
នៅទីនេះមានព្រះគាថាពីរដែលបង្ហាញវង្សត្រកូល៖ «មាតា ដូចជាឧបករណ៍ផ្លុំភ្លើង; តាមពិត កូនជាកម្មសិទ្ធិរបស់បិតា។ អ្នកណាដែលបង្កើតកូន នោះហើយជាអ្នកដែលបង្ហាញខ្លួនឡើងវិញក្នុងរូបកូននោះ។ ដូច្នេះ ទុស្ស្យន្ត! ចូរអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់កូនរបស់អ្នក; កុំប្រមាថនាង សកុន្តលា»។ អត្ថន័យគឺ៖ ត្រូវទទួលស្គាល់ភាពជាបិតា ការពារកូន និងកុំធ្វើឲ្យមាតាត្រូវអាម៉ាស់ដោយអយុត្តិធម៌។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts a dharmic obligation: a father must acknowledge and maintain his child, and he must not dishonor the mother. It frames lineage and responsibility as ethical duties, not merely private matters.
In the Śakuntalā–Duṣyanta episode, a genealogical (anvaṁśa) couplet is cited to press Duṣyanta to accept his son and to stop slighting Śakuntalā, emphasizing rightful recognition and protection within the royal lineage.