Shloka 14
महाभिष-गङ्गा-दर्शनं वसूनां शापकथनं च
Mahābhiṣa Encounters Gaṅgā; The Vasus Explain Their Curse
ययातिरुवाच वायु: समुत्कर्षति गर्भयोनि- मृतौ रेत: पुष्परसानुपृक्तम् | स तत्र तन्मात्रकृताधिकार: क्रमेण संवर्धयतीह गर्भम्,ययाति बोले--ऋतुकालनमें पुष्परससे संयुक्त वीर्यको वायु गर्भाशयमें खींच लाता है। वहाँ गर्भाशयमें सूक्ष्मभूत उसपर अधिकार कर लेते हैं और वह क्रमश: गर्भकी वृद्धि करता रहता है
yayātir uvāca—vāyuḥ samutkarṣati garbhayonimṛtau retaḥ puṣparasānupṛktam | sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham ||
យយាតិបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅរដូវសមស្របសម្រាប់ការបង្កកំណើត ខ្យល់ជីវិត (វាយុ) ទាញយកទឹកកាម—ដែលលាយជាមួយសារធាតុបង្កកំណើតរបស់ស្ត្រី—ចូលទៅក្នុងស្បូន។ នៅទីនោះ ធាតុស្រាលៗ (ធាតុសុក្ខម) ចូលកាន់កាប់វាតាមមុខងាររបស់ខ្លួន ហើយតាមលំដាប់ អំប្រ៊ីយ៉ុងត្រូវបានបំប៉ន និងលូតលាស់នៅក្នុងស្បូន។»
अष्टक उवाच
Educational Q&A
Embodied life is presented as arising through an ordered, law-governed process: vital forces (vāyu) and subtle principles (tanmātras) operate in sequence to establish and nourish the embryo. This supports the Mahābhārata’s broader emphasis on ṛta/dharma—order and regularity underlying life and lineage.
Yayāti explains the mechanism of conception and fetal development: during the fertile season, vāyu conveys the generative seed—combined with the woman’s reproductive essence—into the womb, where subtle elements take functional control and the embryo grows gradually.