Shloka 28
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
नहुष: पालयामास ब्रद्यक्षत्रमथो विश: । स हत्वा दस्युसंघातानृषीन् करमदापयत्,पृथ्वीपते! उन्होंने अपने विशाल राज्यका धर्मपूर्वक शासन किया। पितरों, देवताओं, ऋषियों, ब्राह्मणों, गन्धरवों, नागों, राक्षसों तथा ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंका भी पालन किया। राजा नहुषने झुंड-के-झुंड डाकुओं और लुटेरोंका वध करके ऋषियोंको भी कर देनेके लिये विवश किया
vaiśampāyana uvāca |
nahuṣaḥ pālayāmāsa bṛhad-rājyakṣatram atho viśaḥ |
sa hatvā dasyu-saṅghātān ṛṣīn karam adāpayat ||
វៃសម្បាយនៈបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះបាទ នហុសៈ បានគ្រប់គ្រងអាណាចក្រដ៏ធំធេងដោយធម៌ ដោយថែរក្សាចំណាត់ថ្នាក់សង្គម—ក្សត្រីយ (kṣatriya) និងវៃស្យ (vaiśya)។ បន្ទាប់ពីបានសម្លាប់ក្រុមចោរ និងអ្នកលួចប្លន់ជាច្រើនហ្វូងហែរហើយ ព្រះអង្គវិញបានបង្ខំសូម្បីតែព្រះឥសី (ṛṣis) ឲ្យបង់សួយ។ ដូច្នេះ ខគម្ពីរនេះដាក់បង្ហាញទាំងកាតព្វកិច្ចការពាររបស់ស្តេច និងភាពតានតឹងខាងធម៌ពេលអំណាចរាជ្យលើសលប់ចូលទៅក្នុងដែនដែលតាមប្រពៃណីគេរាប់ថា មិនគួរត្រូវពន្ធ។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king’s dharma includes protecting society by suppressing lawlessness (slaying bands of robbers), but righteous rule is also measured by restraint: compelling tribute from ṛṣis highlights a potential lapse or overextension of royal authority into a sphere traditionally treated as spiritually eminent and not subject to ordinary exactions.
Vaiśampāyana describes King Nahuṣa’s governance: he maintains the realm and the social orders, defeats organized robbers, and then enforces tribute collection so strictly that even the seers are made to pay.