Shloka 25
Tapovana-praveśaḥ — The King’s Entry into the Sacred Grove and Vision of the Āśrama
काले गाव: प्रसूयन्ते नार्यश्व भरतर्षभ । भव्न्त्यृतुषु वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च,भरतश्रेष्ठ! गौएँ तथा स्त्रियाँ भी ठीक समयपर ही संतान उत्पन्न करती थीं। ऋतु आनेपर ही वृक्षोंमें फूल और फल लगते थे
kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśva bharatarṣabha | bhavanty ṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca ||
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ឱ ព្រះអង្គជាបុរសកំពូលក្នុងវង្សភារតៈ! នៅសម័យនោះ គោបានកើតកូនតាមរដូវត្រឹមត្រូវ ហើយស្ត្រីក៏មានផ្ទៃពោះ និងសម្រាលកូនតាមពេលវេលាសមគួរដែរ។ ពេលរដូវមកដល់ ដើមឈើក៏ចេញផ្កា និងផ្លែតាមលំដាប់គួរតែមាន។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ideal of orderly life: when dharma (and the cosmic rhythm akin to ṛta) prevails, both human society and the natural world function in timely, harmonious cycles—fertility, growth, and fruition occur without disruption.
Vaiśampāyana describes a past condition of well-ordered prosperity, emphasizing that births among cows and women occurred at the proper time and that trees produced flowers and fruits only in their appropriate seasons—an image of a world aligned with right order.