Shloka 131

Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)

Devanagari script

स तद्‌ बिलं दण्डकाछ्लेन चखान न चाशकत्‌ । तं क्लिश्यमानमिन्द्रोडपश्यत्‌ स वजन प्रेषयामास,पहले तो उन्होंने उस विवरको अपने डंडेकी लकड़ीसे खोदना आरम्भ किया, किंतु इसमें उन्हें सफलता न मिली। उस समय इन्द्रने उन्हें क्लेश उठाते देखा तो उनकी सहायताके लिये अपना वज्र भेज दिया

Transliteration

sa tad bilaṃ daṇḍakāṣṭhena cakhāna na cāśakat | taṃ kliśyamānam indro 'paśyat sa vajraṃ preṣayāmāsa ||

Translation

ឧត្តង្គៈបានចាប់ផ្តើមជីករន្ធនោះដោយដំបងឈើ ប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើឲ្យសម្រេចបានទេ។ ឥន្ទ្របានឃើញគាត់កំពុងទទួលទុក្ខលំបាក ដូច្នេះដើម្បីជួយ គាត់បានផ្ញើវជ្រៈរបស់ខ្លួនមក។

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• बिलम्: hole, cave
• बिलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बिल (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• दण्डकाछलेन: with a stick as a pretext/means (i.e., using a staff)
• दण्डकाछलेन: Karana
• Type: Noun
• Root: दण्डकाछल (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Instrumental, Singular

• चखान: dug
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)
• Form: Perfect (Liṭ), Third, Singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अशकत्: was able
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: Imperfect (Laṅ), Third, Singular

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• क्लिश्यमानम्: being distressed/struggling
• Type: Adjective
• Root: क्लिश् (धातु)
• Form: Masculine, Accusative, Singular, Present passive participle (शानच्/मान)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अपश्यत्: saw
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: Imperfect (Laṅ), Third, Singular

• सः: he (Indra)
• सः: Karta
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वज्रम्: thunderbolt (weapon)
• वज्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• प्रेषयामास: sent
• Type: Verb
• Root: प्र-इष्/प्रेष् (धातु; causative stem प्रेषय-)
• Form: Periphrastic perfect (Liṭ, आम्-प्रयोग), Third, Singular

Speaker

राम उवाच

Characters & Entities

• Rama (speaker attribution)
• Indra
• bila (burrow/hole)
• daṇḍa-kāṣṭha (wooden staff)
• vajra (thunderbolt)